MSX Mozaik 1985 nummer 4

Daewoo DPC-200 MSX-spritemaker

Interview
Grafiek Gon F

dees keen annae Test: de FAX-180
Functie verloop

an Bibliotheek _MSX-DRAWS
unieke service

|
ij
|
4) |
4 HM |
é ) aë
|
d EEE
Da | | 8
ie Hi
HH
ss H |
DH EE
| > 8
Sar ’
4 H | tels
HS HE
HH bel
a, am | '
8 nen
a EE
an an! | ' ô
a ie
PT Aal ii ’
HH | HH
SH as
HM | Bels
Id | +
pd MA | | |
r am |
tas Jans
ata ik
HH '
HH gint
pi ’ ’
_ 9,
se ’ atas
HH 5
Sata
’ Gals
as — on,
ih | aSa
HH 00
en 0%
BD nl :
- 5 ata"
CH | 160
a HE
HH EH
ata 15
En am | '
ps \ 1 î
— | :
a HS HH
Bels HH
LH 7
’ it
|
am H Á
Á de '

jd hd Î
0e0o0ooPePe?
oen EI0s08
8 HH &
_—
— |
HHA MHM

REGENEN Ss aas Evo ereen inseetesds bek 3

ane nekeer den ee edel as 3

NEE MO RER on sle dd olden nn en ee eed ä

OEE OENE io nn en econ naren et ec 5

IR 6

TSE: VREE ad aa we Dos dt wt a dn ke 8

GETAL AERMAEEDS es eis ce enmet er ens 9 er kwijt. f 36,
Software test Hosoft Pascal............... |

ROA Dre nn dane td ned dead 12 AS 1: OPTELLEN EN AFTREKKEN AS 2: { KATIEF
GENERE Mart ON FANS oneens 13 ng ker Casaltak verk’ tan wanmstanoe: akan’ win aontstensscik
Functiever 1OOD.…. … eve enennen enen 14 indoen tros In Martens net Aonecdhnent De Nasthrene u ak
Bibliotheek (programma). ................…. 16 ia wize Dier iraershka'e we Kebeatk. hi
MENEER reren eee eN alas. 20 Ee dede he

OR deedeetee senaten asucnstnah 22 TAS WMV

….. ….. ….. Europees

dd ddikd dede Computer

ee eeen Centrum

Dr. Persoonslaan 15b
Willebroek
Telefoon 03 - 886 2060

_ DRIE IN EEN

t

UNDIG ONTLEDEN

K
raar Nederlands: p

orde | ” rezegde, Dijw { | k« ' hi voeglijke
t werp, Ì FEEN, n w
t

theorie

Voor mensen met een AVT-printer.

EC — t Ì Î dri ma ek den
wernerdiniehed ach Hf BF : C lever naast een disk drive met dubbele opslag-
eerste diskdrive 180 Kb 995, 17.100 capaciteit ook een ROM, waarmee de printers, die AVT
eerste diskdrive 360 Kb 1638, 29.485 te Den Haag levert, volledig de MSX-karakterset
eerste diskdrive 720 Kb 1679, 30.220 mire ‘onder star iden ’

Tweede diskdrive mag 5,25 of 3,5 inch zijn. In kast met Eindelijk een firma die een ROM levert, zodat de

voeding en alle bijbehorende kabels. Bij de rde binag printer daadwerkelijk MSX kan gaan worden.

prijzen zijn wij ervan uitgegaan dat U de eerste drive a ' 4 mile se Dn

van ont in Uw bezit heeft. Inlichtingen zijn verkrijgbaar bij ECC, waarvan
Hfl BF hiernaast een advertentie is afgebeeld.

tweede diskdrive 180 Kb 950 -- 17.100
tweede diskdrive 360 Kb 1056,-- 19.000
tweede diskdrive 720 Kb 1095, 19.710

mm EE EE EE EE EE EE In nn nn en en

Computopost levert alles, voor MSX:

eme
Disk-drives, computers, software, boeken,
Lomburg monitors, stofkappen, aansluitkabels, 4
diskettes, cassettes, joysticks,
Ín printers enz. enz. enz. eciAH Sa ms*
157 SPEC y00

ee er Al onze prijzen zijn inclusief B.T.W.,
maar exclusief verzend- of rembourskosten.

Postbus 225, 8100 AE RAALTE
Tel. 05720-54637/54197

Bel of schrijf een kaartje onder vermelding MSX naar ons voor een volledige catalogus.

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 2

Regionieuws

De laatste tijd zijn nogal wat veranderingen binnen
de club gekomen. Vooral de verschillende regio's
hebben daarmee te maken. Hieronder volgt wederom een
overzicht van de personen die u kunt bereiken in uw
naaste omgeving. Vragenavond is alleen op dinsdaga-
vond van 19.00 uur tot 22.00 uur. Verder kunt u alle
vragen stellen aan uw regiocoordinator.

Brabant en Zuidelijk Zeeland:

R. Claasen

Brabanthoeven 45, 5244 HH Rosmalen, 04192-16655
eveneens coordinator van de softwarebibliotheek.

Friesland:
R. van der Wal
Achlumerstraat 9, 8913 QL Leeuwarden, 058-1357621

Zuid-Holland en Noord-Zeeland:

W. Winter

Lissabonweg 3l, 3137 LB Vlaardingen, 0100-748608
J. van der Staay, Pelikaan 9, 2986 TA Ridderkerk

Het Gooi en omstreken:
De Redactie MSX-MOZAIK
Batterijlaan 39, 1402 SM Bussum, 02159-56293

Amsterdam:
E.A.J. van der Horst
Willen Nakkenstraat 46-2, Amsterdam, 020-1357646

Markelo en omgeving:
J.H. ten Tije
Ouderijnseweg 19, 7475 SM Markelo, 05476-1724

Emmen en omstreken:
H. Visser
Sleenerbrink 183, 7812 HR Emmen, 05910-15118

‘s-Gravenhage en omstreken:

A.M. Ismail,

Kersengaarde 4, 2723 BR Zoetermeer, 079-3514785,
W.D.A. Hakkenberg van Gaasbeek, 079-510806 en
H.W.L. Kenens, 0079-412898.

Voor alle andere regio's worden nieuwe contactperso-
nen gezocht, die zich voor de club willen inzetten.
Informatie hierover kunt u krijgen bij alle regio-
coordinatoren en/of de redactie van MSX-MOZAIK.

MOZAIK

MSX-MOZAIK
is een uitgave van
De MSX-er
Hoofdredacteur
Dirk Scheper

Medewerkers/redacteuren:
E. van der Horst J. van der Staay

R. Claasen W. Schackman
C. Rakow W. Kenens
R. de Groot
Redactie-adres Benelux:
Batterijlaan 39
NL-1402 SM Bussum
02159-56295
Vormgeving
Dirk Scheper
Advertenties Benelux opgeven aan:
Batterijlaan 59
1402 SM Bussum
U wordt lid van de MSX-club door storting van f50,00
(contributie 1985, inclusief lidmaatschap, abonne-
ment op MSX-MOZAIK en inschrijfgeld) op rekeningnum-
mer 45.98.38.008 van de Amrobank te Bussum, girore-
kening bank: 32750 t.n.v. "De MSX-er, rek.
45.98.38.008 te Bussum”.

COPYRIGHTS De MSX-er
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd
en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook,
zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de
uitgever.

No part of this publication may be reproduced in any
form, by print, photoprint, microfilm or any other
means without written permission from the publisher.

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 5

Unieke Service

Aantrekkelijke aanbiedingen voor de leden lijkt ons
ook het volgende:

Kortingen op de officiele prijs wordt niet gegeven,
maar wel geschiedt de verzending zonder portokosten.
Dat betekent voor de leden dat zij niet hoeven te
reizen om aan bepaalde software of boeken te komen.
Ze kunnen rustig thuisblijven, en hoeven desondanks
geen extra portokosten te betalen.

Dit geldt voor de volgende aanbiedingen:
Praktijkprogramma's, een boekje dat niet alleen de
programma's bevat, maar ook voorzien zijn van uitge-
breid commentaar. Voor leden f24,50 all-in.
MSX-DRAWS, zie hiervoor de recentie elders in het
blad. Een tekenprogramma voor iedereen. Voor leden
f48,00 op cassette en f68,00 op diskette (5,25" en
3,5") all-in.

Introtape, een introductie op MSX-gebied. Voor leden
f57,75 op cassette en f57,75 op diskette (5,25" en
3,5") all-in.

MSX-Script, een tekstverwerker voor MSX-computers.
Voor leden f58,50 op cassette en f78,50 op diskette
(5,25" en 3,5") all-in.

Zakboekje MSX-BASIC, een boekje dat alle gegevens
bevatten voor BASIC- en machinetaal programmeurs.
Voor leden f19,50 all-in.

Een uitgebreide catalogus is aan te vragen bij Uit-
geverij Stark-Texel, postbus 302, 1794 ZG Oosterend,
tel. 02223-661.

De Quick disk is op speciaal verzoek nog even ge-
handhaaft in verband met de vakantietijd. Verschil-
lende leden hebben gebeld of hij nog te krijgen was.
Hier gaat hij dus.

Quick Disk, normaal f599,00 voor leden f460,00 all-
in. Voor deze drive gelden de gebruikelijke garan-
tiebepalingen.

The Complete MSX-programmers Guide, is de titel van
de volgende aanbieding, die op verzoek wordt gepro-
longeerd. Normaal f69,50, voor leden f56,00 all-in.

Voor alle aanbiedingen geldt dat u duidelijk moet
vermelden om welk artikel het gaat, dus boektitel of
software titel vermelden. Vermeld op uw betaling ook
de postcode, dat betekent dat wij een hoop zoektijd
kunnen uitsparen door achter de postcode te komen.

U moet het bedrag op de gebruikelijke rekening over-
maken, voor l september 1985. In tegenstelling tot
de vorige keer zullen we, zodra het minimale aantal
is bereikt, beginnen met de uitlevering van de di-
verse artikelen.

Filosoft heeft op het laatste moment nog het een en
ander in de aanbieding gegeven. We hebben getracht

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 4

nog met ze in overleg te komen, om welke produkten
het precies gaat. Dat is vanwege de vakantietijd van
Filosoft mislukt. Leden krijgen in ieder geval kor-
ting op een aantal Filosoftprodukten. In de volgende
MSX-MOZAIK gaan we hier dieper op in. Voor mensen
die niet kunnen wachten geldt:
Onder voorbehoud de volgende produkten van Filosoft:
Tasword MSX, een tekstverwerker.
Cassette uitvoering normaal f95,00 nu f80,75
5,25" diskette normaal f105,00 nu f89,25
5,5" diskette normaal f115,00 nu f97,75
MSX-64, een programma waarmee men 64 tekens op een
regel kan plaatsen in plaats van 40. Geen extra
hardware of monitor noodzakelijk.
normaal f34,50 nu f29,25
Drie-in-een, een cassette met drie educatieve pro-
gramma's: kaart van Nederland, Rekenen en Tekenen.
normaal f34,50 nu f29,25
Redekundig ontleden, een spliksplinter nieuw pro-
gramma voor de Nederlandse taal. Het behandelt het
redekundig ontleden en is geschreven door een leraar
Nederlands normaal f59,00 nu f50,25
Alle bovengenoemde programma's van Filosoft kunnen
op de bekende wijze worden verkregen. De prijzen
zijn inclusief portokosten.

Herfstcomputerkamp op Ameland
Na de zomerkampen organiseert Pluto Jeugdkampen ook
gedurende de herfstvakantie een computerkamp voor
jongens en meisjes van 8 tot en met 16 jaar. De
datum waarop dit kamp plaatsvindt loopt van 12 tot
en met 19 oktober.
De kinderen vervlijven in bungalows, waar les wordt
gegeven op MSX-computers, voorzien van een kleuren
monitor en datarecorder. De lessen worden gegeven
door studenten informatica, die al eerder de kampen
hebben begeleid. Een speciaal voor de kinderen ge-
schreven cursusboek leert hun op speelse manier te
programmeren in BASIC.
Naast computeren is er een gevarieerd programma.
Vlakbij de bungalows ligt een midgetgolfbaan, ten-
nisbanen, bowlingbaan, trampolines en niet te verge-
ten de zee. Pluto Jeugdkampen beschikt over eigen
fietsen, video-apparatuur, waarmee de kinderen hun
eigen videoclip kunnen maken en een grote sprothal,
waar met slecht weer in kan worden gesport.
Een luxueuze toeringcar haalt de deelnemers in di-
verse plaatsen op (Den Bosch, Utrecht, Den Haag,
Amsterdam en Leeuwarden). Alles bij de prijs inbe-
grepen.
Normale prijs voor deze acht dagen all-in f450,00,
ledenprijs voor MSX-MOZAIK f 390,00.
Meer inlichtingen kunt u inwinnen bij Pluto Jeugd-
kampen, tel. 0020-140418.

Van de redactie

Beste MSX-er,

Een MSX-MOZAIK maken en verzorgen in de vakantie-
maanden brengt veel problemen met zich mee. Vele
medewerkers zijn met vakantie en het binnenkomen van
kopij voor ons blad is op dit moment van dit schrij-
ven minimaal. WE DOEN DAARVOOR EEN BEROEP OP ALLE
LEDEN, OM HUN PROGRAMMATUUR EN BESPREKINGEN NAAR ONS
TOE TE STUREN. Tenslotte zijn we een voor-en-door de
MSX-ers gemaakt blad.

We hopen dat het volgende nummer weer meer pagina's
kan en mag tellen. Dat is een beetje afhankelijk van
de advertentie-exploitatie, want daar draait het
blad op. Laten we met z'n allen proberen er wat van
te maken, zodat iedereen tevreden is met MSX-MOZAIK
en dat alle leden er wat van kunnen opsteken, leren
en hun voordeel er mee kunnen doen.

Ruim 90 % van de leden hebben gereageerd op de
oproep om bij eventuele interesse een prijslijst aan
te vragen van aanbiedingen en/of kortingen. Deze
overweldigende meerderheid hadden we niet verwacht.
De eerste aanvragen zijn verstuurd, maar later kwa-
men we echt ín de problemen te zitten, doordat en de
portokosten uit de hand dreigden te lopen en door de
vele administratieve rompslomp die daarbij komt
kijken. We moesten ook kijken of de aanvrager wel
aan zijn contributie verplichten had voldaan. Zo
niet, dan werd hij even opzij gelegd voor de volgen-
de controle, als er zich weer een lid had aangemeld.
Op deze wijze is er veel tijd in gaan zitten. We
hebben daarom besloten om de aanbiedingen en derge-
lijke meer voor de leden interessante aspecten van
de club, gewoon in MSX-MOZAIK op te nemen. Dat
betekent dat ieder clublid weet van welke aanbie-
dingen hij gebruik kan maken. We danken de vele
leden die gereageerd hebben. Dat houdt in dat de
moeite die we nemen om dergelijke dingen te organi-
seren niet voor niets is.

Verder blijken een aantal handelaren bereid te zijn
om de MSX-leden korting te geven op zowel hard- als
software produkten. Hiervoor vragen we ieder lid te
vragen of zijn of haar handelaar daar ook aan mee
doet cq mee wil doen. Laat de handelaar in kwestie
even een kort verzoek tot ons richten, zodat we de
volgende keer zijn naam en alle andere gegevens in
MSX-MOZAIK kunnen opnemen. Dat betekent dat ieder
lid weet waar hij of zij zijn spullen goedkoper kan
krijgen in zijn/haar omgeving.

Hoe we het een en ander moeten regelen in zake de
controle op het wel of niet lid zijn, wordt uitvoe-
rig onderzocht. Er zijn verscheidene voorstellen ín

bespreking.
U HOORT VAN ONS!

We hebben de rubriek MSX-ertjes, die in het eerste
nummer is geintroduceerd, waarbij de leden kleine
advertenties mogen plaatsen. Deze rubriek is gratis!
De advertentie mag maximaal vier regels groot zijn,
met op iedere regel maximaal 52 tekens, inclusief de
spaties en leestekens. Het blijkt dat er weinig
gebruik van wordt gemaakt, vandaar dat we deze
mogelijkheid nog eens extra onder de aandacht
brengen.

Vermeld altijd uw volledig adres, ook al wilt u
uitsluitend uw telefoonnummer in deze rubriek ver-
melden. De redactie behoudt zich het recht voor
advertenties zonder opgaaf van redenen te weigeren.
Advertenties met een postbus- of antwoordnummer
worden niet opgenomen, evenals advertenties met een
commercieel karakter. Wil men toch een commerciele
advertentie in deze kolommen plaatsen, dan moet men

contact opnemen met de redactie.
ge

a

Uw voorzitter

Dirk Scheper.

Wij zoeken pogramma's voor zakelijk gebruik op de
MSX-computer. Onder andere voor boekhouding, fíinan-
ciering/renteberekening, hypotheekberekening, bere-
kening autopremie's enzovoort. Alles met printfaci-
liteiten.
Inlichtingen/offertes:
J. Steenkamp te Kampen, tel. 05202-13938,

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 5

Test de FAX-180

DE FAX — 189

Zo langzaam aan komt er randapperatuur
die weliswaar niet het MSX-embleem
heeft, maar toch alle mogelijkheden
heeft om met een MSX-computer te werken.
Zo'n randapparaat is de printer, na de
tv of monitor en de cassetterecorder het
meest verkochte randapparaat. De
toepassingen van een printer zijn legio.
In een bedrijf kan hij gebruikt worden
voor mailing, bestanden, facturen en nog
veel meer. Thuis voor listings, brieven,
lijsten enzovoort. En natuurlijk is hij
van belang voor vereniging. Een van de
leveranciers voor printers is AVT uit
Den Haag, een bedrijf dat op de
Nederlandse MSX-markt bekend is geworden
door o.a. de Goldstar FC-206, de Yashica
en de 5,25 inch diskdrive. Er is van dit
bedrijf te verwachten dat het nog dit
Jaar met een paar zeer interessante
nieuwtjes zal komen.

De FAX-189 is het grotere broertje van
de FAX-120 NLQ. Hij is inzoverre
verschillend, dat hij 189 cpi per
seconde snel is en de Download Character
mogelijkheid heeft. Dit laatste houdt in
dat alle characters herdefinieerbaar
zijn. U begrijpt het al: alle
ASCII-tekens (256) die in het MSX-system
ingebakken zijn, zijn dus via deze
mogelijkheid in de printer te zetten,
waardoor deze de mogelijkheid heeft om
alle tekens af te drukken. Het is
trouwens opvallend dat de printers in
het afgelopen jaar voor dezelfde prijs
meer qualiteit en meer mogelijkheden
zijn gaan bieden. Een van deze
mogelijkheden die vroeger alleen voor
dure printers weggelegd waren is de
NLQ-optie (Near Letter Quality). Een
mogelijkheid die naar mijn mening elke
zichzelf respecterende printer vanaf
1399, -- moet kunnen bieden.

Het installeren

De FAX-189 wordt geleverd in een stevige
doos met een lintcassette en lint, een
papierseperator en een afdekkap. Alleen
het printerkabel dient apart aangeschaft
te worden. Na het verwijderen van de
drie transportschroeven, beschermpapier
en een plastic buis (om de printkop op

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 6

zijn plaats te houden), dient men de
lintcassette te installeren. Om te
voorkomen dat de lintcassette verkeerd
geplaatst wordt heeft AVT noppen
aangebracht. Als het lint goed voor de
kop staat is de printer klaar voor
gebruik.

Het gebruik

De printer is in staat om zowel
kettingformulieren als losse vellen te
verwerken. De traktorfeed werkt
probleemloos en is eenvoudig te
verwijderen bij gebruik van losse

vellen. Denk eraan dat u de hendel op
‘pin’ zet want anders hebt u stapels
verfomfaaid papier. Een minpunt is wel
dat de 'brug’ niet al te makkelijk te
verzetten is, iets wat door een hendel
of een hefboompje te verhelpen zou zijn.
Bij de FAX-129 is onder de 'drum’ een
strip gemonteerd waardoor het papier
tegen de 'drum’ gehouden wordt. Vanwege
de snelheid waarmee de FAX-180 werkt is
deze vervangen door 2%*2 aandrukwielen.
Een praktisch punt is het gemakkelijk
verplaatsen van de printer. Hiervoor
zijn aan beide kanten van het chassis
inkeepingen aangebracht waardoor het erg
gemakkelijk is de printer op te tillen
zonder allerlei acrobatische toeren. Het
gewicht van de printer is met opzet niet
laag gehouden, waardoor hij heel stabiel
staat (hij weegt iets meer dan 7 kg). De
printmogelijkheden zijn legio. Behalve

de mogelijkheid om in een statement een
gecombineerde code door te geven
(combinaties uit: enlarged, double

strike, emphasized, condensed en elite),
is hij ook in staat NLQ, subscript en
superscript, bit image, download
character definition en proportioneel te
printen. Dit alles wordt aan de hand van
programmavoorbeelden in de handleiding
besproken. De handleiding is zo
geschreven dat de gevorderde gebruiker
het als naslagwerkje kan gebruiken, maar
iemand die zelden of nooit met een
printer werkt raad ik toch aan alle
voorbeelden door te nemen omdat men pas
dan beseft welke mogelijkheden men heeft
en waar men ze kan toepassen. Een
pluspunt bij deze handleiding is wel dat
men er uitvoerig aandacht wordt besteed
aan de installering van de printer. De

handleiding is in het Engels met veel
gebruik van terminologie, maar met een
woordenboek is daar best uit te komen.
Het voor de gebruiker belangrijkste
pluspunt is dat deze printer volledig
Epson-compatible is. De meeste
tekstverwerkende programma's in
betrekking tot de besturing van de
printer zijn geschreven voor de Epson
serie (b.v. de Tasword-wordprocessor).
Een ander punt is het geluid. Dit is
namelijk opvallend laag. Zeker als je
let op met de hoge snelheid waarmee de
printer werkt. Wat het geval dipswitches
betreft heb ik toch wel commentaar. Deze
zijn namelijk voor een deel alleen te
bereiken door de hele bovenkant te
demonteren. Dit zijn de dipswitches die
voor o.a. normal of NLQ, zero font
(belangrijk bij listings) of
international characterset zorgen.

conclusie

Voor zijn prijs (ong. f 1.390,=) levert
deze printer een hoeveelheid
mogelijkheden die men in deze
prijsklasse tot voor kort nog voor
onmogelijk had gehouden. De compacte en
robuste bouw in een goede styling met
een laag geluidsniveau doet het goed in
elke omgeving. De genoemde minpunten,
zoals dipswitches en handleiding zullen
zeker niet een reden mogen zijn om deze
printer niet aan te schaffen. Voor
diegenen die deze printer in een bedrijf
willen gebruiken, is er ook nog een
uitvoering die 132 characters breed is.
Mede door dit laatste punt en de lage
aanschafprijs, de hoge snelheid, de
duidelijke letter (vooral NLQ) en
natuurlijk de mogelijkheid om alle
tekens vrij te definieren maken deze
printer tot een gedegen concurrent van
de reeds geetableerde printermerken. Van
mijn kant is deze printer zeer
aanbevelenswaard. Ik verwacht dan ook
dat er binnenkort software zal komen
waarmee de FAX-189 in staat zal zijn om
alle MSX-characters uit te printen.

Christian Rakow
MSX-Mozaik

Deze regel is tn ICA geschreven.

Met chr8(27); @ ;schr$®(i);wordt de NLQ-mode ingesteld.

EZ e=

kar Lee ET Eer À

eem d ear geerd …

Met chr$(27)s=-schreil)s; wordt de hele tekst onderstreept

———

Dit geeft vetdruk: chr&(27) sG;

Met chr$(27);M; komt het geheel in elite te voorschijn

En als u italics wilt printen dan gaat dat met chr$(27) 44;

nog kleiner kan natuurlijk ook met chr$(15);

The quick brown fox jumps over the lazy dog

The quick brown fox jumps over the lazy dog

The quick brown tox jumps over the lazy dag

The quick brown fox juaps over the lazy dog

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 7

Test MSX-DRAWS

Na een geruime tijd wachten is er nu voor
bezitters van een MSX-plotter een
tekenprogramma, welke de mogelijkheid heeft
een tekening te "dumpen!" op papier.

Het programma wordt uitgebracht door de
firma Stark te Texel en bestaat uit een
cassette met een nederlandse handleiding,
Indien u in het bezit bent van een
diskdrive kunt u na het inladen van het
programma deze wegschrijven naar
diskette.Deze handeling is voor eigen
gebruik toegestaan en wordt ook verteld in
de handleiding.

Wanneer u de handleiding goed doorgelezen
heeft bent u voor een groot deel in staat
een en ander op beeld te krijgen,.Wanneer
het programma ingeladen is verschijnt er
een tekenbord met een kader er omheen.

Op dit kader wordt precies aangegeven waar
de pijl zich bevindt op de x- en de y-as.
De pijl bestuurt u d.m.v. de cursortoetsen
en de stapgrootte is standaard 1.

Indien u het wenst kunt u dit veranderen
door middel van de hoofdletter S en een
getal vrij snel achter elkaar in te
toetsen.

U heeft per functie de beschikking over 3
punten en plaatst deze door middel van de
spatiebalk en maakt zo u tekening.

U plaats waar u wilt een punt en gaat
vervolgens met de pijl naar een tweede
positie en plaats ook hier weer een punt.
Het is bij het plaatsen van de tweede punt
niet noodzkelijk dat deze punt ook
daadwerkelijk geplaatst wordt.

De betreffende funktie wordt dan verwerkt
tussen de punt(en) en de positie waar de
pijl zich bevindt.

Mocht u een kromme lijn wensen kunt u
tussen de twee punten nog een derde
plaatsen en de lijn komt via dit punt te
lopen.

De betreffende funkties zijn eenvoudig in
te geven, voor bv, rechte lijn geeft u 'L',
voor kromme lijn geeft u 'Q' en voor een
cirkel geeft u 'C',

Wiermede kunt u makkelijk een gehele
tekening opbouwen.

Wanneer u uw tekening klaar heeft kunt u
deze o.a. vergroten, verkleinen en
verplaatsen.

Het voordeel hiervan is dat u de tekeningen
in diverse vormen weg kan schrijven maar
ook weer terug kunt halen.

U kunt derhalve met diverse weggeschreven
tekeningen een geheel maken.

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 8

Wanneer u een tekening geheel naar wens af
heeft, kunt u deze kompleteren met letters.
Ook deze kunt u met dezelfde funktie's
bewerken als met de grafische vormen,
Wanneer u van een tekening een print wilt
maken moet u er rekening mee houden, dat u
wat langer papier in de plotter plaatst.

De plotter draait na het intoetsen van de
toets 'M' het blad automatisch door, en A4
papier is dan net iets tekort.

Over het geheel is 'DRAWS' een
gebruiksvriendelijk programma waar menigeen
veel plezier van zal hebben.

Op het laatste moment is mij doorgegeven

dat 'DRAWS' ongeveer F. 50,-- zal gaan
kosten.

In vergelijking met de diversen
lichtpennen, trackballs e‚d. is dit zeker

nietduur en wellicht nog leuker ook, want
ook u zal uw meesterwerk weleens op papier
willen zien.

Met computergroeten,

Rob Vissers

Eb)
er

Getallenconfiguraties

GETALLENCONFIGURATIES,

In uw MSX machine zitten in het PASIC enkele
standaardfunkties om de getallen om te zetten van
binaire naar decimaal, hexadecimaal of octaal. Ik heb
expres deze volgorde gekozen ondanks het feit dat het
natuurlijk altijd ook anders kan.

De funkies die daartoe in het BASIC zijn
opgenomen zijn:

l) a$=hex$(a) -> van dec naar hex
2) aSz=oct$(a) -> van dec naar oct
3) a$=bin$(a) -> van dec naar bin

4) a =&h af —> van hex naar dec
5) a =&o a$ -—> van oct naar dec
6) a =&b a$ —> van hin naar dec

hierin is ‘a' een numerieke variabele die de

decimale waarde voorstelt. 'a$' is een string variabele
die de binaire, octale en/of hexadecimale waarden
voorstelt.

U MSX machine werkt net als bijna alle andere
digitale computersystemen in binaire waarden. Om voor U
het werk iets gemakkelijker te maken worden de
berekeningen door de ROM (De ingebouwde programmatuur)
voor U zo omgezet dat het net lijkt alsof de computer
met decimale waarden rekent.

Binaire tellen.

Wat is nu binaire? zult U zich afvragen. Binair is
een manier van tellen waarbij U niet verder dan 1 mag
tellen, Om een voorbeeld te geven:

0O+0=0
O+ 1 l
maar Ìl + l = onbenoemd.

In ons decimaal talstelsel, waarbij we niet verder
dan 9 mogen tellen, zien we dat we i.p.v. onbenoemd te
zeggen na de laatste waarde weer terug naar de O0 gaan
en vervolgens om het verhaal kompleet te krijgen het
cijfer dat er voor staat met l ophogen. Zo zullen wij
dit ook bij de binaire waarden doen. Nu krijgen we dus
de optelling Ìl + l = 10. We kunnen nu dus ook grotere
waarden optellen zoals bijvoorbeeld:

1000101100
OOlOl1O011 +
1101110001
Mocht U het niet geloven dan telt U het zelf maar na.

Omrekenen van binaire naar decimaal.
Uiteraard wilt U nu wel weten hoeveel de

bovenstaande som U nu precies oplevert, Om dit uit te
leggen moet U in machten van twee gaan rekenen, dwz.:

2°0= 1
212
2°2 = 4 etc.

Nu gaan we het binaire cijfer van achter naar voor
lezen. Het laatste cijfer vermenigvuldigen we dan met
2°0. Voor het cijfer dat links daarvan staat verhoogd
U de exponent met 1. Dat getal wordt dus vermenig-
vuldigd met 2°1., Op deze manier kunnen we de decimale
waarde van het hele getal uitrekenen,

metier ee
ee ORN \D_ we /

100010110 wordt dan:

0e Jem

5 erts Ae H

5 el Ke &

7 0%23e0% Ba 0

ú 1*24=l* 16= 16

, OR TSB Kim U

5 0O*2°6=0% 64 O

3 02/0118. 0
i 1 * 2°8= 1 * 256 = 256 +

Bij elkaar opgeteld levert dit op : 278 en zie hier
de decimale waarde van het eerste getal. Het tweede
getal 0010111011 levert U op deze manier

EER eN PE AE
bt 164 Bt 24 1e 91 ops

Nu geldt 278 + 91 = 369

Het derde getal 101110001 levert op deze manier
2°8 + 2°6 + 2°5 + 2°4 + 2°0=
256 + 64 + 32 + 16 + 1 = 369 op.
U ziet dat de beide uitkomsten gelijk zijn.

Zoals U ziet kunnen we de binaire getallen noteren
in een tabel, Die ziet er dan als volgt uit,

“27 826 225 MIA 23 PL ZT 20
Db 57 ho Da- HA B Hi Di

Waarbij de variabelen de waarde O of 1 kunnen aannemen.
Omdat alleen de machtsexponent van belang is zal ik
mijn notatie beperken tot alleen de machtsexponent,

Omrekenen van decimaal naar binaire.

Om nu een decimaal getal om te rekenen naar een
binaire getal moet U in het decimale getal op zoek gaan
naar de grootste macht van twee die in dat getal
voorkomt. U zet in de tabel onder de gevonden
machtsexponent een l. Vervolgens vermindert U het getal
met de gevonden macht en U herhaalt dit totdat het
getal 0 geworden is. Tenslotte vult U de open plaatsen
op met nullen,

Als voorbeeld gaan we op zoek naar de binaire
waarde van 193,

Eerst zetten we de kop van de tabel op.

876543210

vervolgens gaan we op zoek naar de grootste
macht van twee. 2°8 = 256, dit is te groot en
dus niet goed. 2°7 = 128, Aangezien dit niet
te groot is is dit de grootste macht. onder de
7 zetten we dus een 1, 193 - 128 = 65. Dit is 1
ons nieuwe getal. 2°6 = 64 en is dus de
grootste macht. Onder de 6 komt dus weer een
1. 65 - 64 = 1. 2°0 = 1 en dus weer de 1
grootste macht. Onder de 0 komt dus weer een
l. Nu is 1 - l= 0en de som is dus bijna l
klaar. Als we alle enen naast elkaar zetten en
er de nullen tussen plaatsen dan wordt de

oplossing 011000001

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 9

Om niet al teveel verwarring te laten ontstaan
tussen de decimale en binaire getallen is er een
afspraak gemaakt om achter de binaire getallen het
toevoegsel 'b' te plaatsen. Achter de decimale getallen
wordt dan het toevoegsel 'd' geplaatst. Hierdoor is het
mogelijk geworden om op te schrijven: 193d = O11000001b
zonder dat er verwarring hoeft te ontstaan omtrendt de
betekenis.

Octale waarden.

Bij de octale waarden kan op de zelfde manier
gerekend worden, Men moet er echter wel rekening mee
houden dat er nu i.p.v. naar l doorgeteld kan worden
totaan de 7 (octo = 8, O0 t/m 7 => 8 mogelijkheden). U
moet dan ook niet meer rekenen in machten van twee maar
in machten van 8. Octale waarden krijgen veelal het
toevoegsel 'o', Meestal echter wordt er duidelijk bij
gezegd dat het een octale waarde is.

een voorbeeld 10o = 8d = 1000b.

Hexadecimale waarden,

Bij hexadecimale waarden wordt ook op de zelfde
manier gerekend alleen nu wordt er doorgeteld totaan 15
(hexa = 16, O t/m 15 => 16 mogelijkheden). U moet nu
ook i.p.v. in machten van twee rekenen in machten van
16, Bij de hexadecimale waarden doet zich het
verschijnsel voor dat onze 10 cijfersymbolen niet meer
voldoende zijn om het getal duidelijk genoeg weer te
geven, Als oplossing hiervoor heeft men gegrepen naar
het alfabet. Op deze manier is de volgende telling
onstaan

Oh = Od 4h = 4d 8h = 8d Ch = 12d
Ih = ld Sh = 5d Oh = 9d Dh = 13d
2h = 2d 6h = 6d Ah = 10d Eh = 1lá4d
3h = 3d 7h = 7d Bh = 1ld Fh = 15d

U ziet dat er voor hexadeximale cijfers het
toevoegsel 'h' is gereserveerd.

Verder zijn er natuurlijk nog legio van andere
talstelsels denkbaar, zoals het twaalftalig stelsel dat
we zowel op de klok als op de kalender tegenkomen. De
rest van de talstelsels wordt over het algemeen als
onbelangrijk afgedaan.

Maar waarom zijn het binaire, octale en
hexadecimale dan wel zo belangrijk?

Het antwoord op deze vraag is tamelijk eenvoudig.
Zoals al eerder genoemd werkt de computer in het
binaire talstelsel. Dit is te wijten aan de construktie
van het apparaat. Omdat de computer slecht twee
schakelniveaus kent (AAN of UIT) kan een computer niet
verder dan een tellen, Zodoende is de computer dus
gebonden aan het binaire talstelsel, Uiteraard zijn er
natuurlijk uitzonderingen op deze regels want er zijn
ook computers die Analoog werken (dwz, ze kunnen alle
schakelniveaus grenzeloos bereiken ) en dan zijn er
momenteel ook drietallige computers aan het werk (GEEN
SIGNAAL, LAAG SIGNAAL of HOOG SIGNAAL). Maar hierover
een andere keer misscien meer in de MOZAIK.

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 10

Omdat er in het tweetallig stelsel nogal lange
getallen voorkomen is men vrij snel in staat om fouten
te maken. Om dit probleem enigzins te ondervangen is
men naar kortere schrijfmethoden gaan zoeken. Om alles
van binaire naar decimaal om te zetten koste nogal wat
tijd, zoals U hierboven kunt zien, Daarom heeft men op
gegeven moment het octale talstelsel ingevoerd waarvan
kenmerkend was dat het maximale getal octaal (7o)
precies overeen kwam met het maximale getal van 3
binaire cijfers (1lllb). Dit gaf het voordeel dat twee
groepen van 3 binaire cijfers konden worden weergegeven
met 2 octale cijfers, en dat verandering van een octaal
cijfers slecht invloed had op een groep van 3 binaire
cijfers. Later, met de invoering van de mini
electronica, is men tot ontdekking gekomen dat het in
praktijk veel gemakkelijker werkte met elke keer
groepen van 4 binaire cijfers. In die tijd zijn ook de
inmiddels overbekende termen bit (= een binaire
cijfer), nibble (= een groep van 4 bits), byte (= een
groep van acht bits), kilobytes ed. ingevoerd. Om ook
nu het rekenen eenvoudig te houden is men in navolging
van het octale stelsel het hexadecimaal stelsel in gaan
stellen, Nu komt een hexadecimaal cijfer overeen met
een nibble. Intussen is door het gebruik van het
hexadecimale stelsel het gebruik van het octale stelsel
in een vergeethoek verdwenen en het octale mag
inmiddels al bijna als antiek beschouwd worden.

Wat heeft U nu aan die omrekencommando's?

Zolang U uitsluitend in BASIC programmeert zult U
deze commando's nagenoeg niet nodig hebben. Het kan
echter vooral in booleanse vergelijkingen toch ook al
behoorlijk van pas komen, als U weet hoe U er mee om
moet gaan. Als U al wat verder bent en U PEEKt en POKEt
al wat meer in Uw programma's dan zult U vast en zeker
de binaire of hexadecimale conversies een keer nodig
hebben. In de meeste literatuur staan de geheugen-
plaatsen hexadecimaal benoemd of wordt de betekenis van
de inhoud van een geheugenplaats op binaire wijze
beschreven, Ook bij het aansturen van de VDP (Video
Display Processor ) worden de waarden nog al eens
binaire uitgedrukt.

Eventuele vragen over dit onderwerp kunt U
schriftelijk aan mij stellen door ze op te sturen naar
de redactie van de MOZAIK.

FREEK.

Softwaretest

SOFTWARE TEST

Programma : Hisoft Pascal
Medium Cassette
Prijs : f 145,—-
Firma : Filosoft

Als programmeur ben ik de laatste jaren erg onder
de indruk geraakt van de programmeertaal pascal. Pascal
is een taal waarbij het vereist is om gestructureerd te
programmeren. Het is niet toegelaten om er een chaos
van te maken, zoals bij BASIC.

Ook op mijn MSX machine wilde ik in staat zijn om
deze schitterende programmeertaal te gebruiken. Om die
reden heb ik dus de Hisoft Pascalcompiler besteld. Na
een paar dagen kwam de postbode keurig netjes een
cassette afgeven en kon ik aan de slag. Eerst de
handleiding doorlezen? Aangezien er bij de compiler een
behoorlijk dik boekwerk (62 pagina's) werd geleverd,
dat in z'n geheel in 't engels was bleef het doorlezen
in eerste instantie beperkt tot de eerste 4 pagina's.
Daarin werd de opdracht run"cas:hpmsx' als laadopdracht
gegeven. Zonder problemen werd het programma op deze
manier geladen, Na eerst een introductiescherm te
hebben aanschouwd werd er een commando-hulpscherm
zichtbaar.

De Editor

Bij Pascal wordt eerst het hele programma vertaald
(gecompileerd) voordat het wordt uitgevoerd in tegen-
stelling tot BASIC waarbij het programma regel voor
regel wordt vertaald en uitgevoerd (geinterpeteerd).
Dit houdt in dat eerst het gehele programma in een
tekstfile moet worden gezet voordat het programma kan
worden uitgevoerd (geexecuteerd). Uitgaande van
bovenstaand principe blijkt het overbodig om een
regelnummerring aan te brengen in een te kreeeren
tekstfile. Tot mijn verbazing bleek de Hisoft Pascal
editer wel te werken met regelnummering. In eerste
instantie komt dit nogal vreemd over, maar na wat
langer gebruik van het programma blijkt dit bij deze
editor toch wel efficient te zijn. Om een programma te
schrijven is het mogelijk om van de INSERT instruktie
(te vergelijken met AUTO) gebruik te maken. Ook is het
mogelijk om zelf elke regel van een regelnummer te
voorzien. Helaas blijkt bij het gebruik van de INSERT
instruktie de schermediter niet optimaal te werken. Als
U bij voorbeeld twee regels terug nog iets wilt
veranderen dan wordt er in die regel niets veranderd,
maar wordt de tekst toegevoegd aan de regel met het
laatst gegenereerde nummer. Voor de volgende regels
wordt vervolgens een nieuw regelnummer gekreeerd en dit
is niet meer te beinvloeden. Tijdens het eigenlijk
gebruik van de schermeditor werkt deze echter wel
volgens de regels van de MSX schermeditor.

De Compiler

De compiler is het gedeelte dat het geschreven
Pascal programma omzet in een voor de machine te begrij
-pen code nl machinecode. De tijd die nodig is om een

Pascalprogramma te vertalen, de compilatietijd, is
afhankelijk van de gebruikte compiler en natuurlijk van
de computer. Ik ben van mening dat het compileren nogal
traag gaat, maar ik ben dan ook gewend aan de grote
systemen die over het algemeen ook met hun BASIC veel
sneller zijn. Aangezien ik geen vergelijkingsmateriaal
heb kan ik U geen waarden laten zien. Tijdens de
uitvoer van de vertaling kunt U de uitvoer naar
beeldscherm of printer zelf geheel beinvloeden door in
de textfile een aantal compilatiecode's op te nemen.

Als de compilatie geheel is uitgevoerd dan vraagt de
computer 'Run', en als U dat met 'Y' beantwoord dan
wordt het door U ingetypte programma geexecuteerd.

Het Pascal

De Hisoft Pascal compiler werkt volgens de in 1982
vastgelegde norm voor STANDAARD PASCAL. Hieraan zijn
nog enkele functies toegevoegd en zo nu en dan blijkt
de compiler niet geheel volgens de standaard te werken,
Voor de programmeur is dit geen enkele reden tot
ongerustheid want de toegepaste afwijkingen en
toelopngen zijn m.i. programmatechnisch gezien zeer
logisch en komen de compiler alleen maar ten goede.
Toegevoegd zijn onder andere funkties die het mogelijk
maken om de recorder te bedienen, in 't geheugen lezen
en/of schrijven, willekeurige waarden genereren en
ander functies,

De Handleiding

De 62 pagina's tellende handleiding is zoals boven
vermeld geheel in het engels. De firma Filosoft is nog
bezig met het vertalen van de handleiding van het
engels naar het nederlands, Door omstandigheden zal dit
iets langer duren dan verwacht, maar een ieder die bij
deze firma de compiler heeft gekocht zal de handleiding
nog nagestuurd krijgen. In de handleiding gaat men er
van uit dat U kunt programmeren. Er wordt duidelijk in
uitgelegd hoe U de editor, met alle mogelijkheden zoals
FIND & REPLACE, BLOCMOVE en andere handige programmeer
hulpen, kunt gebruiken. Ook staan alle Pascal
opdrachten die U kunt gebruiken kort maar duidelijk
uitgelegd. Verder zijn ook de syntax tabellen, de error
tabellen en de copilatiecode's in de handleiding
opgenomen, Met behulp van enkele opgenomen voorbeeld
programma's mag het geen probleem meer geven om snel
met de compiler en de toegevoegde mogelijkheden te
werken.

Tot slot

Alles bij elkaar genomen mogen we spreken van een
redelijke tot goede Pascalcompiler. Dit is natuurlijk
een persoonlijke mening! Als duidelijke voordelen zou
ik willen noemen:

— Goed uitwisselbaar met andere STANDAARD PASCAL

systemen.

— Een goede regeleditor met naast de INSERT, LIST
en EDIT commando's ook nog uitgebreide tekstver-
werkings commando's zoals FIND & REPLACE, BLOC-
MOVE, SAVE-, LOAD- & VERIFY TEXT.

= Het hulpscherm is ten aller tijde aan te roepen
m.b.v. het commando H of met functietoets F1,

= Alle editor commando's zijn eenletter commando's
zodat ze snel bereikbaar zijn.

= De meestgebruikte Pascalfuncties zijn opgenomen
onder de functietoetsen zodat ze met een toets-
aanslag reeds in de tekstfile staan,

= Een werkend Pascalprogramma kan op zo'n manier
weggeschreven worden dat het met BLOAD"cas:"(‚r)
weer te laden is, Dit biedt de mogelijkheid om
bepaalde subroutine's in een basicprogramma van
te voren in Pascal te schrijven.

Als duidelijke nadelen zou ik willen noemen:

— Als opslagmedium is alleen de cassetterecorder
bereikbaar zodat er altijd weer lange save en
load tijden zijn.

— De schermeditor werkt niet geheel in de INSERT
(= auto) MODE,

- Tijdens de compilatie wordt bij het tegenkomen
van een fout alleen een foutnummer vermeld zodat
er altjd in de handleiding moet worden gekeken
naar welke fout er is gemaakt.

FREEK. pagina 1ì

Daewoo DPC-200

Op de PC beurs te Amsterdam hadden wij het genoegen
kennis te nemen van de laatste ontwikkelingen op MSX-
gebied.

Een aantal interessante nieuwkomers op MSX-gebied
troffen wij aan op de stand van de firma Ectron
BV, importeur van het Koreaanse merk DAEWOO.

Een van de produkten, die onze aandacht trok, was de
zojuist in Nederland geintroduceerde DPC-200, een 64K
MSX computer. Onze interesse voor dit apparaat werd
vooral gewekt door het prijskaartje. De bruto
adviesprijs bedraagt f. 749,--, hetgeen uitzonderlijk
laag mag worden genoemd.

De Importeur bleek zo bereidwillig ons een exemplaar
ter beschikking te stellen, zodat wij in staat waren
een en ander aan een nader onderzoek te onderwerpen.

van 64K RAM geheugen
(exclusief 16K Video RAM). Het ROM geheugen is 32 K
en bevat uiteraard de ons wel bekende MSX Basic
Interpreter. Het zal duidelijk zijn, dat de machine
alle bekende MSX kenmerken heeft en wij zullen ons
dan ook in het onderstaande beperken tot enkele
specifieke kenmerken.

De DPC=-200 Is voorzien

Allereerst het toetsenbord: De DPC-200 heeft een
toetsenbord met 73 toetsen. Wij realiseren ons
terdege, dat de beoordeling van een toetsenbord een
zeer persoonlijke zaak is en volstaan met te zeggen,
dat wij het bijzonder prettig in het gebruik vinden.
De grafische tekens zijn op de voorzijde van de
toetsen aangebracht, hetgeen best gemakkelijk is,
alhoewel wij persoonlijk een losse kaart me t
grafische tekens prefereren.

De machine is niet voorzien van een RESET toets,
zodat voor een RESET de aan/uit schakelaar moet
worden gebruikt.

De computer is voorzien van | normaal slot + 1 zgn.

expansieslot., Voor het aansluiten van een monitor of
TV zijn er 2 uitgangen beschikbaar, t.w. een RF
uitgang voor aansluiting op de antenneingang van de
TV en een 2-pens audio/video uitgang voor aansluiting
op een monitor, Voor beide gevallen worden de
benodigde kabels meegeleverd. Een RGB uitganc
ontbreekt derhalve, hetgeen we betreuren.

De cassetteaansluiting bevindt zich aan de zijkant
van het apparaat, naast de Joystick aansluitingen.
Het aanbrengen van de cassettekabel was, althans bij
ons exemplaar, een bijzonder lastige bezigheid,
aangezien de Kabel steeds de neiging vertoonde er
weer uit te springen. Met de nodige kracht lukte het

tenslotte wel, maar toch. Desgevraagd heeft de
importeur ons beloofd hieraan de nodige aandacht te
schenken.

rra hmmm L
CAPE on Te h

LE ru Te lm

gr ke ke
‚puree KE
L U wg et et L

# L Ls

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 12

zich
14-pen
van de

Op de achterzijde van het apparaat bevindt
tenslotte de printeraansluiting, een normale
Centronic Parallel aansluiting, voorzien
gebruikelijke vergrendeling.

het apparaat
(SONY). Tijdens
onregelmatigheid
me t name het

Gedurende enkele weken hebben wij
gebruikt i.p.v. de eigen computer
dit gebruik hebben we geen enkele
kunnen ontdekken en hebben we

toetsenbord leren waarderen.

Het apparaat wordt geleverd in een keurige verpakking

en is voorzien van alle benodigde aansluitkabels.
Tevens wordt een DEMO-cassette met een drietal
demonstratieprogramma’s meegeleverd.

De meegeleverde handleiding is een 254 pagina’s
tellend engelstalig boekwerk. De importeur heeft ons
verzekerd, dat deze handleiding z.s.m. zal worden
vervangen door een nederlandse vertaling en
mogelijkerwijs zal dat bij het verschijnen van dit
blad reeds gerealiseerd zijn. Overigens is het een

zeer duidelijke handleiding te noemen, waarin steeds
d.m.v. voorbeelden een en ander wordt toegelicht.
Derhalve een prima boek voor de beginnende MSX-er,
terwijl er ook voor de wat meer gevorderden (Cen
wiskundig geinteresseerden) flink wat extra
informatie aanwezig is. Wat bv. te denken van een
lijst met een groot aantal niet in MSX-Bas ic
voorkomende sinus-‚cosinus- en tangensfunkties met
hun equivalenten in MSX-Basict!

Koper
700,-

zij
heeft
aantal

Concluderend zouden we willen stellen, dat de
van deze computer voor een prijs die rond de f.
ligt een prima apparaat in huis krijgt. Het
toegegeven, dat het apparaat enige beperkingen
(bv. 1 slot, geen RESET toets), maar ook een
behoorlijk wat duurdere broeders vertonen deze
zelfde beperkingen. Over een aantal zaken zoals
service en betrouwbaarheid valt, gezien de korte tijd
dat DAEWOO met dit produkt op de Nederlandse markt
is, uiteraard op dit moment nog geen oordeel te
vellen, alhoewel bij ons stellig de indruk bestaat,
dat Ectron BV een firma is die met beide benen op de
grond staat.

Al met al derhalve een produkt
prijs/kwaliteits verhouding.

met een uitstekende

Jan v.d. Staaij.

re,
Ik

zel

_ —

Grafiek van Gon Fies

100 CLS:COLOR 15,4,7:SCREENO,0,1,2,0
110 PRINT"Dit is een programma van"
120 PRINT:PRINT'Doclo Sylvain"

130 PRINT:PRINT'Stwg op Ninove,21"'
140 PRINT:PRINT''7890 ELLEZELLES"

150 PRINT :PRINT"BELGIE"

160 FOR I=l TO 2000:NEXT

170 CLS

180 PRINT'grafiek van GON FIES"

190 PRINT

200 PRINT"'*tetsekseksefetotekekek

210 PRINT :PRINT

220 PRINT"VOER DE FUNCTIE IN OP LIJN
460 Y=,..EN PLAATS HET ARGUMENT TUSS
EN HAAKJES"

230 PRINT

240 PRINT :PRINT

250 PRINT"DRUK DAARNA GOTO 300"

260 FOR X=l TO 15:FOR I=l TO 100:NEXT
[:FOR Y=5 TO 10:FOR I=l TO 100:NEXTI:
FOR Z=10 TO 15

270 COLORX,Y,Z

280 NEXTZ,Y,‚X

290 COLOR1,2,14:END: PRINT

300 INPUT"VOER DE GELIJKVORMIGHEIDSFA
CTOR K IN 15,25,30'':K

310 PRINT'"VOER DE FUNCTIE F IN"

320 M1=256

330 M2=192

340 M3=125

350 M4=95

360 SCREEN2

3/70 LINE(O,95)-(252,95)

380 LINE(125,0)-(125,190)

390 IF K=15 THEN 400 ELSE 410

400 GOSUB 750

410 IF K=25 THEN 420 ELSE 430

420 GOSUB850

430 IF K=30 THEN 440 ELSE 450

440 GOSUB 950

450 FOR N=l TO MI :X=(N-M3)/K:IF SIN(
X)=0 THEN 510:IF COS(X)=0 THEN 510
460 Y=COS(X)

470 IF N=l THEN 530 ELSE 480

480 J=-K*Y +M4

490 IF J<O OR J>M2 THEN 510

500 PSET(N,J)

510 NEXT N

520 GOTO 520

530 REM ASYMPTOTEN

540 IF Y=TAN(X) THEN 550 ELSE 560
550 GOSUB 630

560 IFY=1/TAN(X) THEN 570 ELSE 580
570 GOSUB 690

580 IFY=1/SIN(X) THEN 590 ELSE600
590 GOSUB 690

600 IF Y=1/COS(X) THEN610 ELSE 620
610 GOSUR 630

620 GOTO 480

630 FOR I=l TO Ml:X=(I-M3)/K:Y=COS(X)
:J=-K*Y+M4: IF K=l5 THEN 640 ELSE 650

640 IF COS(X)<.06 AND COS(X)>-.02 THE
N 660 ELSE 670

650 IF COS(X)<,02 AND COS(X)>»-,02 TH
EN 660 ELSE 670

660 FOR J=l TO M2:PSET(I,J) :NEXTJ
670 NEXT I

680 RETURN

690 FOR T=l TO MI

700 Xa(T-M3)/K:Y=TAN(X) 1 J=-K*Y+M4
710 IF SIN(X)<.02 AND SIN(X)>-,02 THE
N 720 ELSE 730

120 FOR J=l TO M2:PSET(I,J) :NEXTJ
730 NEXT I

740 RETURN

750 REM K=15

760 DRAW"BM125,5"'

710 FOR I=l TO 15

780 DRAW"L1;R2;L1;D15"

790 NEXT I

800 DRAW''BMS5,95"'

810 FOR I=l TO 18

820 DRAW"U1;D2;U1;RI5"

830 NEXT I

840 RETURN

850 REM K=25

860 DRAW"BM125,20"'

870 FOR I=l TO 7

880 DRAW"L1;R2;L1;D25"'

890 NEXTI

900 DRAW''BMO,95"'

910 FOR I=l TO 11

920 DRAW"U1;D2;U1;R25"

930 NEXTI

940 RETURN

950 REM K=30

960 DRAW'"BM125,5"'

9/0 FOR I=l TO 7

980 DRAW"LI;R2;L1;D30"'

990 NEXTI

1000 DRAW'"BM5,95"'

1010 FOR I=l TO 9

1020 DRAW"U1 ;D2;U1;R30"

1030 NEXT I

1040 RETURN

cheek sum Pagna nd

ER PR Hr AA

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 13

Functieverloop

100 -SCREENO,O,1,2,0:COLORI,2, 14:CLS:P
RINT"Dit is een programma van"

110 PRINT:PRINT'Doclo Sylvain!"

120 PRINT:PRINT'Stwg op Ninove, 21"
130 PRINT:PRINT'"7890 ELLEZELLES"

140 PRINT : PRINT'"%tosoksokskekkskakskak

150 FOR I=l TO 2000:NEXTI

160 CLS

170 PRINT

180 PRINT:PRINT:PRINT:PRINT "VERLOOP
VAN FUNKTIES"

190 FOR Xe=l TO 15:FOR Y=l TO 15:FOR Z
al 10 45

200 COLORX, Y,Z

EIO NEXT Zok

220 COLOR 1,2,14

230 PRINT'voer de coeff in van y=[A*x
“3J4BEKS 24CHRAD)\ (Ex 24F*X4G) ]°M

240 INPUT'"'A="'sA

250 INPUT'"B="';B

260 INPUT'"C="';C

270 INPUT'"D="':D

280 INPUT"E=";E

290 INPUT"F="';F

300 INPUT'G='"';G

310 INPUT'"M=EXPONENT'':M

320 LET R3=A*(X)" 34+B%(X) °24+C*(X)+D
330 LET RI=E*(X)"24+F*X+G

340 REM LET R2= (R3/RI)

350 INPUT''is de opgave juist(j\n)'';D$

360 IF D$="j"THEN380 ELSE IF D$='"n"TH
EN240

370 REM ml en m2 max abscissen van he
t scherm

380 LET Ml=256

390 LET M2=192

400 LET RI=E*(X)"24+F*(X)+G

410 LET M3=INT(MI\2)

420 LET M4=INT(M2\2))

430 INPUT'voer de gelijkvormigheidsfa
ctor in “eK

440 INPUT'"VOER DE COORD IN VAN DE OOR
SPRONG'': U, V

450 SCREEN2

460 REM:Y-AS

470 FOR S=0 TO M2

480 PSET(U,S)

490 NEXTS

500 REM:X-AS

510 FOR S=0TOMI:PSET(S,V) :NEXTS

520 REM:VERDELING VAN DE X-AS

530 FORH=-25 TO 25:FORS=-2 TO 2

540 IF U4+H*K<O THEN S60ELSEIF U4+H*KD>M
1 THEN 560

550 PSET(U+H*K, V+S) : NEXTS

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 14

560 NEXTH
5/0 REM:VERDELING Y-AS
580 FOR H=-15 TO 15

590 FOR S=-2T02

600 IF V+H*K<O THEN630 ELSE IF V+H*KD
M2 THEN 630

610 PSET(U+S, V4+H*K))

620 NEXTS

630 NEXT H

640 REM TEKENEN SCHUINE AYMPTOTEN
650 IF M=,5 AND A=OANDE=0 ANDF=0O AND
G=l ANDB>0 THEN 670 ELSE 830

660 REM SCHUINE ASYMPTOTEN VOOR Y=(B*
KX“ 24ec*xt+d).5

670 FOR I=0 TO MI STEP 4

680 X=(I-U)/K

690 Y=(B°.5)*X +C/(2*(B*.5))

700 J=-K*Y+V

710 IF J<O OR J>M2 THEN 730

129 PSEE TT)

730 NEXT I

740 FOR I=0 TO MI STEP 4

750 X=(I-U)/K

760 Y=-(B°,5)*X — C/(2*B*,5)

710 J=-K*Y+V

180 IF J<O OR J>M2 THEN800

790 PSET(I,J)

800 NEXT I

810 GOTO 1120

820 REM VERTIKALE ASYMPTOTEN

830 FOR I=0 TO MI

840 X=(I-U)/K

850 RI=E*(X)°24+F*X4+G

860 J=-K*R1+V

870 IF Rl=0 THEN 880 ELSE 910

880 FOR L=0 TO 31 STEP .5

890 PSET(I,6%L)

900 NEXT L

910 NEXTI

920 IF A<>0 AND E<>0 TEEN 930 ELSE 10
OO

930 FOR I=0 TO MI

940 X=(I-U)/K

950 Y=(A/E)*X4+(B*E-A*F)/(E) “2

960 Ja-K*Y4+V

970 IF J<O OR J>M2 THEN 990 ELSE 980
980 PSET(I,J)

990 NEXTI

1000 IF A=0 AND B<>0 AND E=0 AND F<>0
THEN 1010 ELSE 1070

1010 FOR I=0 TO MI

1020 X=(1-U)/K

1030 Y=(B/F)*X + (C*F-B*G)/(F) “2
1040 J=-K*Y4V: IF J<O OR J>M2 THEN 10
60

1050 PSET(I,J)

1060 NEXT I 820: O0; 830: 46; 840: 227;

1070 REM HOR ASYMPTOTEN 850: 33: 860: 82; 870: 239;
1080 IF A=0O AND B<>0 AND E<>0 THEN 10 880: 146: 890: 30; 900: 237:
90 ELSE 1100 910: 104; 920: 59; 930: 47;
1090 Al=(B/E):FOR N=0 TO 254 STEP 940: 228; 950: 39; 960: 253;
3:PSET(N,V-K#AI) : NEXTN 970: 252: 980: 113; 990: 120;
1100 IF A=0 AND B=0 AND C<>0 AND E=0 1000: 213: 1010: 34; 1020: 229:
ANDF<>O TREN 1110 ELSE 1120 1030: 154; 1040: 250; 1050: 148;
1110 A2=(C/F):FOR N=0 TO 254 STEP 1060: 97: 1070: O: 1080: 166;
3:PSET(N,V-K*A2) : NEXTN 1090: 95: 1100: 70; 1110: 154:
1120 FOR I=0 TO M1 STEP 2 1120: 231; 1130: 234; 1140: 49;
1130 X=(I-U)/K 1150: 4: 1160: 60; 1170: 91;
1140 LET R3=A*(X)“34+B*(X) “24C*(X)+D 1180: 204: 1190: 143: 1200: 169;
1150 LETRI=E*(X) “24F*(X)+G 1210: 240; 1220: 82; 1230: 60;
1160 IF R1=0 THEN 1270 1240: 220: 1250: 40; 1260: 155;
1170 R2= R3/RI1 1270: 223; 1280: 2: 1290: 128;

1180 IF R2<O AND M=,25 THEN 1270

1190 IF R2<O AND M=,5 THEN 12/0 :IF
R2<O AND M<>.,5 AND M<>.25 THEN 1220
1200 IF R2<O AND M<>.25 THEN 1220
1210 IF R2>0 THEN 1230

1220 LETY=-(-R2) °M:GOTO 1240

1230 LET Y=(R2)"M

1240 J=-K#Y+V

1250 IF J<O OR J>M2 THEN 1270 ELSE 12

60
1260 PSET(I,J) Checksums programma confies
Een ek Ta checksums totaal: 178
1290 END 100: 105; 110: 196; 1208 13/2
130: 128: 140: 164; 150: 128:
Toe Eke 170: 11: 180: 198;
190: 146; 200: 55: 210: 244:
220: 231: 230: 135: 240: 250:
XKNXKKKKNKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKKXK 250: 121; 260: 147: 270: 239;
280: Ze 290: 136; 300: 89:
Checksums programma funktiel 310: 248; 320: 130; 330: 126;
340: 101; 350: 182: 360: 229;
checksums totaal: 103 370: 51; 380: 156; 390: 122;
100: 42; 110: 135: 120: 126: 400: 169; 410: 211: 420: 219;
130: 162; 140: 105: 150: 42: 430: 8; 440: 199; 4a0s 372
160: 9; 170: 142: 180: 44; 460: 87; ATO: 758 480: 64;
190: 198; 200: 225; 210: 144: 490: 199; 500: 143; 510s 255
220: 185; 230: 169; 240: 117: 520: 66; 530: 0; 540: 247;
250: 145: 260: 173; 2/02 201
280: 229; 290: 1: 300: 10: 550: 145: ShO: 31e 5/03 221:
lt 75: 320: 93: 330: 178: 580: 74: 590: 225: 600: 22:
340: 0: 350: 2543 360: 112: 610: 138; 620: 123: 630: 158;
370: 0: 380: 84; 390: 80; 640: 116; 650: 131: 660: 65;
400: 49; 410: 35: 420: 64; 670: 218: 680: 208; 690: 67;
430: 244; 440: 463 450: 228; z00s 57: 710: 16/8 120%. 58
460: 0: 4703 157: 480: 80; 730: 211: 740: 201: 750: 0:
490: 205; 500: 0: 510: 2375 760: 105; 770: 196; 780: 38;
520: 0; att 19 540: 99; 790: 223; 800: 141: 810: 236:

820: 89; 830: 212; 840: 202:
850: 0: 860: 140: 870: 160:
880: 59; 890: 119; 000: 2:
910: 118; 920: 110; 930: 108;
d 940: 203; 950: Qs 960: 107;
4 970: 161; 980: 231: 990: 120;

550: 82: 560: 101; 570: 0;
580: 30; 590: 69; 6OOs 32:
610: 52 620: 193; 630: 200;
640: Os 650: 665 660: O
670: 118; 680: 233: 690: 202
700: 239; LS AU 720: 99:
130: 2114 7403 1135 750: 228;
760: 175; 710: 253: 180: 97:
790: 113; 800: 206; 810: 152;

To00: Jas. OLO: 104s TOZO A73
1D30r 88: 10402 1353

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 15

im een zoftware-bibdijtotheek mag een database natuulik
niet ontbreken. Een voorbeeld van zo een database 15 dit
programma Het 15 seschreven om je boekenbibliotheek bij
te houden. maar 18 zonder meer ook aan te passen voor
alie cassettes, alle Ip’s of adressen om maar een Paar
voobselden te noemen. Hoe er met het programma aewerkt
moet worden leat het zelf in de tntroduktie vit. Voor
diegenen die met een SVI 728 en een SO=-kolloms kaart
werken zijn er nstructies opgenomen waarmee chi t
erogramma voor 20 karakters geschikt asmaakt kan worden.
Tevens zijn er instructies opgenomen om het aantal
tekens per regel aan te passen voor 4@- of 80- kol loms
printers.

1 Cr e
10 ”#% ka
120 "+ MSX-MOZAIK MEI 1985
130 ’ “
149 «+ BIBLIOTHEEK »#
150 * 4 «
Ee ekke keek keke

CLS: SCREEN2: KEYUFH

Sie RESTORES1O:DATAEO,EE, 153, 161, 161,
153, 6, 0d: 19F= "PII El IST READ Li: 14

K=IJF+CHREE (IS) :NEKT19:SFRITES (1) =I9E

„a PUT SPRITE 1, 30, 10) „15,1

m3 OPENSGREPF: "FOROUTPFITASH 1

SO PSET Ch, 10)

553 PRINTRI. "M5x-MOZALE

56 PSET (55, 20)

570 PRINTEI, "BIELIOJTHEEKR

530 FORDE=ITO05600G: NEXT

1990 [LS:POURKEOGEH3! , 255: CLEAR1 GGG

ië1ö SCREEN @,09,1,1,1-COLOR 15,1,1
10928 WIOTH4G:KEY(OtHF

1630 LOCATE16,O,0:PRINT"BESTANDS-PROG

FAMMA

1646 PRINT:EKINT”

5 BESTEMD VOOR

fE£ BESTANDEN. ", "ER 15 FIIIMTE VLIF

AL 169 EESTANDEN"

16550 PRINT:ERINT"ELK BESTAND [Ss IJE

OUWD UIT EEN ITEM. DEZE ITEMS ZEJN G

ESCHREVEN OP DE REIEL- NIJMMERS 7 50/4
‚ GO50 EN 5090.
1960 PRINT :-PEINT" ZU

ne

MEE 1955

OI PFRUGRAMMA 1
VERSCHILLEND
TUTA

ZIJN ER EN TUTAAL

5 SOOFTEN ITEMS" :PPINT:PEINT"NAMEL Ll
K << "z2PRINT2PRINT® 1E JA 2PRENE
Dz £*

(ITEL”“ =PRINT" bs
JAAF

1970 PRINT” 2
UTEUR":FRINT" 5:
1936 GOSUB7600

1050 PRINT:PRINT" 1. INVLIER" 7 PRINT :P

RINT” ITEM 1 => …_NÛ. (MIN & MSX 4 T
ERKENS) [TEM ZZ => FH (1 TEKEN) z
PRANU TTEM 3 => TITEL (MAK. 35 TEEE
Ni) C2PRINT" ITEM 4 ze ALTER (MAA. 34

TEKENS) *

1166 PRINT" ITEM 5 => HAAR (MA. 4
TEKENS) "-LACATEO, 15,6: PRINT" 2 LIST": P
RINT:PRINIT"LIST HE! GEHELE BESTAND OP
HET SCHERM. ”: GOSIB7900: PRINT: PRINT” 3

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 16

Bibliotheek

ZOEKEN IN BESTAND": PRINT
1118 PRINT"U KLINT HIERBIJ ZOEKEN VOLG
ENS EEN ITEM": PRINT:PRINT:PRINT"EV. :
VOLGENS ITEM 5 => JAAR": PRINT: PRINT"E

V.: U HEEFT JAARTALLEN INGEVOERD VAN
1970-1985"
1126 PRINT:PRINT"U TIKT "197° IN EN U

KRIJGT EEN" :PRINT"KEURITGE LIJST OP
ET SCHEPM VAN ALLE" :PRINT"BESTANDEN L
IE MET 197 BEGINNEN"

1130 GOSUB /000
(140 PRINT:PRINT"4 WIJZIGEN VAM EEN B
ESTAND":-PEINT:PRINT"EERST INTOETSEN V
ULGENS WELK ITEM ER GEWIJZIGD MET
WORDEN. (1-5) “:PREINT:PRINT"DAN WELK S
OORT BESTAND EN DIT WORDT DAN GELIST
OP HET BEELDSCHERM.”

1150 PRINT:ERINTSDAN WORDT ER GEVRAAG
D WELK. ITEM Ul WILDE WIJZIGEN. ": PRINT:
PRINT"DAN KAN U DE CURRECTIE INVOEREN
.“:0SIJUE 7000
1460 PRINT 9 SAVEN BESTAND" : PRINT:
PRINTSHIERBIJ WORDT DE DATA ZODANIG G
ESAVED DAT ALLEEN DE GEVULDE STRING
* GESAVED WORDT.”
i170 PRINT:PRINT "WILDE
AANPASSEN OP EEN

je u

==

U DIT GEDEELTE
DISE-DREIVE DAN #0
ET Ll OOR UF DE NAAM AAN LETTEN DA
A ANDEES MET MEERDERE KEREN SAVEN

ER FOUTEN GAAN OPTREDEN MET LADEN Va
N EEN BESTAND. ”

1154 PRINT:PRINT:PRINT"G& LADEN VAN E
EN BESTAND” -PRINT:PRINT"HIEREI.) WORDT
DOOR MIDDEL VAN PEUF (1) BEKEKEN UF
ER EEN BESTAND KORTER IS DAN WAT ER
GELADEN IS DAN UFFICIEEL HET EVA

bs, AN

1190 PRINTSIS DAT HET GEVAL DAN WURDT
CLOAD":PRINT"AFGEERROEEN EN NAAR HET
MENL! GESPKONGEN. ©

1290 GOUSUBE7G00

1210 PRINT” 7 PRINT EEN BESTANO OP D

E PRINTER. ':PRINT:PEINT"LI KUNT HIEREY

GAAN PRINTEN VIA EEN KEUZE"-PRINT"O
= PRINTEN VIA ITEM 2 => "#"":PRINT"1
= PRINT ALLES OP PAPIER. -

1220 PRINT:PRINT"KIEST 4} "@' DAN MOET
IJ INVOEREN VOLGENS WELKE CUDE U WILD
E GAAN PRINTEN. LATEN WE AANNE
MEN DAT WE * … WAN JA) INTLIETSEN. ©
1230 PREINT:PRINT"ALLES WAT WE ONDER Ho
ENMERE "#° VAN * IMEVOIERD HEEEFRN
WORDT NU OP PAPIER GEZET,AL HET A
NDERE WORDT UVERLit SLAGEN"
1235 GOSUB7046G
1240 PRINT"DIT PRIJGRAMMA IS GESCHREVE
N VOOR SCREENGMET EEN SCHEFMWIJIDTE VA

N 49 CHARACTERS. ":FPEINT:PRINT"HEEFT U
EEN 56-KOLOMS-CRT-KAART TOT BESC
HIKKING VERANDER DAN WET IN 50
1243 PRINT:PRINT"L: KUNT DAN GELIT.I *N
VAN AANTAL ITEMS VERANDEREN IN ’ 5
WAARDOOR ALLE ITEMS TOT LW BESCHIK
KING KiiMEN.
1246 PRINT”
KENS OP LIW
KE ING.

zi HEEFT
CET

Ui ALLE
VOLLEDIG

TACHTIG TE
TOT BESCHI

14:49 PFRINT:PRINT:PRINTSHEEFT Li EEN PR
INTER MET MEER DAN GO KIL GMMiEN
DAN IS ER EEN MINSELIJIKMEID TOT UI TE

REIDING. “"* "VERANDER DAARVOOR LPW VAN
"40 IN "20."

1252 PRINT:PRINT"DAARDOOR HEEFT U DOK
WEER DE VOLLEDIGE S ITEMS TOT UW BE
SCHIKKING OP UW PRINTER”

1255 PRINT""LPW & WERT & N° STAAN
REGEL : 2060"
1258 GOUSUB7000
1250 PRINT"8

ND ”

1276 PRINM:PKINT "U

OP

SURTEPEN VAN EEN BESTA

MLIET HIEREI. TE KE

NNEN GEVEN VIOOLGENS WELK ITEM U WILDE
SORTEREN. (1-5) ":PRINT:PRINTSIN DE L
INKERBOVENHOEK WORDT DE SORT

"mnl cn SELIST.

TIL STAAN, DUCH BEEN PANIEK. -PRINT“DI
T IS NAMELIJK DE OORZAAK VAN DE
PUINRUIM-RUUTINE VAN DE PRUCESSUR.
1296 GOSUB 7400
1368 PRINT"9 WISSEN VAN EEN BESTAND
1216 PRINT:PRINT:PRINT"IJ MGET HIERBIJ
GAAN WISSEN VIA":PRINT"ITEM 1 => _N@
“:PRINT:PRINT"VOER HET NUMMER IN EN
ER WORDT HET BESTAANDE BESTAND G
ELIST UF HET BEELD- SCHERM EN GEVRAA
GT oF DIT GEWIST MOET WORDEN.
1330 FRINTTAE (15) 5 °
1340 PRINT"MET 1 OF MEERDERE MALEN "E
BE KAN ER TE ALLEN TIJD TERUG GEKUME
N WORDEN IN MEN. ”
1350 FRINT"R$ (1,6)
1360 PRINT"R (1)
1370 PRINT"BES
NDEN.
1336 PRINT YN = HIEVEEL ITEMS”
1336 PEINT:PRINT"OVER °N' WILDE IK
T EVEN HEBBEN. “:FRINT:PRINT"DIT
ER BIJ INVOERING VAN HET HUID 15
E PRUGRAMMA "42° MAAR KAN ALS 1 EENSO-
KOLOMS CRET-KAART HEEFT ° 5’ WORDEN. *
1400 PRINT"DEZE "N° STAAT UPF REGELNUM
MER : 8060. LEW = KOLCMS-LENGTE
VAN DE FRINTER":PRINT:PRINT"DEZE STA
AT NOG OP "43° MAAR KAN IN "80° VERAN
DERT WORDEN. LEW STAAT UP REGEL- NL
MMER : 3430"
1419 GUSUB7G00

“TEPS PRINT

NAAM BESTAND.”
LENGTE ITEMS.”
MAX AANTAL BESIA

uut

HE
<= iN

1420 PRINT:EFRINT:PRINTSWILDE Ll NU
N KEER LEZEN TOETS DAN "1" :PRINT:PREI
NTSWILDE U DE INIILEGR WISSEN IUIEIS DAN
"Z2°'":2PRINT:PRINT:PRINT"HOLI ER REKENI
Nia MEE DAT DE UITLEG EL INIDE FS ING
VAN "22° GEHEEL GEWIST WORDT”
1430 PRINT MAAR HEI EllaELIJIKE PREUGKAM
MA BEHOLIDEN BLIJFT. ":PRINT:PRINT"HI
EFNA ELUNT U DIT FRUIGKAMMAALS EEN BACK.
UF GEERLIIKEN EN HET ANDER SAVEN OF
BAND.”
14460 PRINI:EKINT"NA Het WISSEN MLiEl Ul
RLIN GEVEN. “: PRINT: PRINT: PREINTTAE (160)
sIJW KEUZE A.U.E.”
1450 GOSUBI35O: IFGS ET"
ee,
14650

ER

1 OREL "ZOETIG
IFGS=" 1" THENRLIN

1470 IFG$=" 2" THENDELETE- 7979

7000 LUCATES, 27, G:FRINIVEEN TUEIS DIM
VERDER TE GAAN. "zr G0SUES350: CLS: RETURN
7999 STOP

2000 REM BESTAND -PRIGRAMMA

3010 CLEAR 15000:KEY OFF :MAXFILES=I
5020 I=o:rL=@:ikel:iui=i: POKEGGER! , 25%

504 SCREEN @,@,1.1,1:COLOR 15,1.1
2056 WIDTH4O:ES=CHRS$ (27) : FS=CHRE (1 3)
AEO BES=100:WCRET=4&Gr LEW=e40: N= 2

3070 DIMES (5,120) „RS Ee Rl) =4&sR (ZD ei:
R (3) =O: R (4) 240: R (5) =

EN EB (1, ) = "NL. zen (20) 5" HES CS,
0) =" TITEL": R$ (4, @) =" AUTEUR": R$ (5,0) =
JAAR"

500 RE (A, ="BLIEKEN BIELIJTHEEKR. ©
s140 CLS: Z=ii- (LENS (OG, 0) )) /Z := LOCA
TE Z.1,1:PRINIRS (0, 0)

si16 DATA 1 INVGER , 2 LISTEN, 3 £
OEKEN, & WIJZIGEN, 5 SAVE, 6 LUAD ,
4 PRINT, 5 SORTEER, 9 WISSEN

5129 RESTORE 2110
8136 FORZ=1 TO: READAF:LUICAIE 5, 2Zt1,
G:PRINTAS:NEKTE
5140 PRINT: PRINT"
sh3 VELEN.”
GIO GOOSE
s1e0 IFOES"1TORGSEZ"
Ee 70 WE=VAL (U$)

128 CLS: ONVAL (WS) USER LZOO, 5450, 450
0450, 0760, 2870, 9970, 9450, 9200

HET BESTAND BEVAT”

STAOTOEL AE

2190 UTO 1 00

8200 PFRINTIAB (16) : "BESTAND INVOER sz:
=l +1

2zie PRINICHRS (LI) zLUCATE 30,0, 0: PRIN
EA Ee

3220 F=FKE (XS) +3:2LULATE 5, 3, OE: PRINT" V
FI TEKST-RUIMTE = "5

2230 IFF-3<IO1GOTIS 310
8240 FURJ=KTON: IFL=BESTHENF =@: GUT 5.11

A

BES@ LOCATE @, (JRE) +4, 1: PRINTES Gi, 0) 5
TAE (16) ; 7 “HES (5) 5 - GOSUEIZT7 OERS (Jl, 1
) zi

EZ6EO IFOSZESTHENL=I-1: Ket: RETIRN
270 IELEN (R$ Ct, 123 >R GD THENLOCATES, £
2,6:PEINT" ITEM NO. "st; IS LANIER LAN”

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 17

sR (JJ) 5 "TEKENS. ":LOCATES, (J42) +4, Oz PRI
NTSPC (31) : GOS 4307 LOCATE, 22, 9: PRIN
TSPC (46) = GOTOSZSO

52830 IFLEN (FS (i, 1) ) <24THENLUCATES, ZZ,
O:PRINT“ITEM NO. “5.5 “MOET 4 CHARACTER
5 LANG ZIJN. "zG0OUSUES 3E LUCAIEG, 22,0:
PRINTSPL (46) :-PE (1, DD ="":GOTUS340

5290 NEXT

5340 IFRS (ll, =
IF, (ENZ) +4, OO: PRINTSPC C21)
1e

E31 IFF 42 10OTHENI=I+1:RuR
ATE >, (242) +4, GO: PRINTSPC (31)
TONSZ1

5320 LOCATE 1,22:PRINT" U
GEHEIGEN-RLUIIMTE MEER |t”
5346 GOUSLIG'I 340
S340 RETURN

835350 CLS:rEt=i: 22215
3360 FORI=ZITOZZ

“IHENFORZ=1 TUN: LUCATE
:NEXTZ: GOTOUEZ

Zeil TON: LI
“NET ZE: 0)

HEEFT !zEEN

zIFZ22LTHENZZ=L

5370 CLS: =O: GUSUES 3407 PRINT:FORI=E1I

Oz2

5330 IF I=1 5 WEZEL SELUSUE 440

5390 NESTI

2400 LUCATE 5, 22,0: PRINISEEN TOETS OM
VERDER TE LISTEN. "z GOSUBSIESO: IFUS=ES
GINT NS 1 OO

GG1O AlzZitikn: des detij: BOTS 70

S420 LOCATE 5, 22,0: PEINT"ER IS VERDER
NIKS MEER !!"

450 GOSUEFZSG

E44 RETURN

545 LS

E46 F= RE PRINT VOLGENS WELK ITEM
WILT U “;:IFOZ=STHENPRINT"ZOEKEN. "ELS
EIFCOZ=4&THENPRINT' VERANDEREN. "ELSEIFDZ
=zSTHENFEINT"SORTEPEN. ©

5470 PRINT: ronde ITUN:LOEATE .
RINT Js "SRB CAO ENEKN J
“450 PEINT

BEI asli eig green
Of" "OPOE" SS" GOTUE4SS: IFOZESTHENL=
LEE) 2 IUU TI 40

50 [FLES THENDO=VAL. (LSB) 7 ITL 1 4E
3516 IFOS=ZERORUE=RETHENRE TEN

BEZ i=VAL (16) 2 [EF UENGEUTsS4 0
vnd LOCATEOS, 2, 1:PRINTRE (D,0) ; TAE (75 ;
“ir “zi 50OSUBES 470: M=LEN (CS) : LIATES, 10,

„ti, 0: P

@
354 [HES =4tal TLS Ss 0
3550 2Zi=o:e2=iG:F=d
560 Zi=Zlti:I=21: IFF=OTHENIFZZ2L THEN
Cé =L
2570 IFF=1THENFUR
) „O7: PRINTSFC (40) : NES
BSE F=zO:rikS U, 1) ="
PRINT ER IS VERDER
Vr EASLIE A50 7 Lal TANG
IO IFLEFTS$ (RS (1), I) ,M)

=ifUi@:rLOCAIEG, (S+W
TW-LOCATEG, 16, 4
“THENLOCATES, 22, @
NIKS MEER !'

22C4THENIFZES:

LAND 2-21 7 LOTHENZZ=E + 1: UMO: ELSE
GOTOSSEE
2600 GUSUGS 340: IFZ1S-22KUTOEDEOELSELI

=£i:2Z=22+16:F=1l:LOCATES, 22,0: PRINT "E
EN TOETS OM VERDER TE LISTEN. "zz GUsUB9

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 18

350: IFUS=ESGOTOS4GSAELSEROT 08560

5610 GUSUEI3SO *

3620 IFF=lANDEZ=STHENGOSUBS: 350: GOT OSG
kh
5630
s640

IFF =3ANDGEZ= 76u U81 60

GOTOSE7Ó

G6S0 FORI=1TUL

Ge60G IFLEFTS (RS (GO, I) „M) <2 $THENNEKTEL
SEGOTOSSSG

5670 LULCAIE 2, 22,0: PRINI' RECORD NIE]
AANWEZIG. ” z ROSES ZE: GOTUSG SG

GEO PRINI:PREINT: GiSLUE 340
5570 PRINT: PRINT" WELK
WIJZEN"

5700 PREINT:RIOR.l= 1 TON: PRINT” id
Ss RE (JO) : NEST

3710 PRINT

5720 GUSUIEBS350: IFOF=ZERGIJT CS 1 AOELSE [FG

F1 TORGE-" ES" GOTOST7ZGELSEGN=VAL (0E)
5730 IFUS=ESTHENPFETLIENELSEIFCENEUTOS7

20

2740 LUCATE 0,27, 1: FRINTRS$ (2,0) 5 TAB (7

izz “52 G0SUBIE7O: IFLEN (C$) >R (GD) THENL
OCATE @, 22,60: PRINTTAB (B) ; SPC (32) -6OTO

S/GOELSEIFC$=""GOTOS7SOELSEIFC$=ESGOT
OSLOGELSERK (4, 1) =$

5750 GOTOS4SG

5760 CLS:PKINT"SIEL DE PELUORDER
DE JUISTE PLAATS."
5770 PRINT:PRINT"

DE STAND "RECORD" ”
2730 PRINT:PRINI”
TE GAAN SAVEN. ”
5790 GUSUBI350: [FP E=ZEERUTISSLOELSE IF

STREROTOE7 IO

5200 PRINT:PKRINT"SAVEN IS NU GESTART,

EEN MOMENTJE ALB

6310 OPEN"CAS-BIEIU" FiuR UUTPUT AS 1

Ss20 LOCATE 35,6,4:PRINTL

6530 FORI=ITOEBES:FORZ=1T0S: IFR$ (1, 1) =
“UTHENCLOUSERI : GOTOE1 O0

3540 FRINTHE1,RSE (EZ, DD)

ITEM WILDE

EE - …… z

IN Lap

EN PLAATS DEZE IN

OFIIK OF ENTER UM

5550 NESTZ, I: CLOSERI

EEN la Tii E16

5/70 CLS: PRINTTAB (9) ; "ZEN CASETTE OP
PLAY”

5550 PRINT:PRINT" DRUK OP RETLIEN OM H

ET LEZEN TE STARTEN.

6390 GUSLIG' 350

2909 IFU$=ESAUTUSILOHELSEIFOSSCHREE (13
) GOTOSSSG

2916 PRINT:PRINT” LEZEN IS GESTART ,
EVEN GEDULD AUB ''*

3720 OPEN "CAS:EIEIG" FUR INFUI AS 1
8930 FORI=ITOBES:FORZ=1ITOS: LINE INPUT
B1,RE(E, 1D :IF EOF (1) GUTOUS 350

8940 NESTZ, I

550 Lel: CLUSER1

3460 RETUEN

BI70 (LS

550 PRINT:PRINI" 6 = ALLEEN OP EENME
RK 2=> “i;R$ (2,0) :PRINT:PRINT" 1 = Ali

ES OP PAPIER PRINTEN.
2990 GOUSUBSISÓ: IFOS=EFROTOSLGOELSE IF

FT COTURUEF" 1 "GOTE IOELSEEZ=VAL UI) : IF
ZZOTHENPRINT:PFRINT"NAAR WELK KENMERK

VAN “RER CGA) 5” PRINTEN 2": zis 7e
:Afz=iË

S000 IFZ=OTHENFORWEl TOL: LEES CZ, W) 2-05
THENP=1:NEXTW: IFP=iTHENLGCATES, 2E, G: F
KINT PRINTEN NAAR KENMERK H# MET" "LER
T$ (AE, 1) 5 "ONMOGELIJK": FORW= 1 TUZOGG: N
ERST We U 1 43

016 PRINT:PRINT

2020 PRINI:2PRINTSORUE OF KREILEN ALS D
E PRINTER ELAAR IS, ANDERS DRUK OP ES
CC VOOR MENIL ":PFRINT:PRINT"ALS DE FEIN
TER NIET IS AANGESLOTEN, DAN HEiF
T ALLEEN NOG MAAR 'RESET* , ":ERINTVEN

BENT |I ALLE INGEVOERDE GEGEVENS KWI IT
SPRENT

030 PRINTVALLEEN GESIJHIKT VOR" 5 LEW:
CKOLOM-PRINTERS.

HO40 GIUSLUESA450: IFUF=E ROTIE GOELSE IF
FLCHREE (1D) GOTS

SA FikRWel lS: LPERINT: NEZTW

F6064 LPREINT TAB ((LFWZZ) — (LEN (R$ (3, @) )
)) REE (A, 69)

3470 LPRINITSTRINGE (LEW, " —

2050 LPRINTRES (1,0) ; TAB (5) :RE$ Ct, 6) : TAE
CA) ERE (3,0) 5: IHLPWEGATHENLEEINTTAE (443
) REE (4,0) ;: TAB (75) ;EE (5,0) ELSELFRINT

be eed 2) LPRINTSTRINGS (LEW. =") -FORL=1 TÜL
zIFZ=150TO0>1 16

F1 IFAFTEEE CH, Tj TUS 1:30

Si16 LPRINTR$ (1, I) ; TAE (5) ;R$ (2, ID) : TAB

Begeer je. IT) 5: ELPWEGOTHENLEREINT FAES (40
RE (4,1) sz TAR (75) ;FE (5, 1) ELSELFREINT

A 2 IK=INKEYE: Ì Et; I= KIaliT IST €265

S136 NEXT I:GOTOE1 4

3140 FIORT=1 Nt - iz IFRS O4, J) cefek út, 1415

GOTS SE

9150 FOR.I=i TOS

hade UE=ik (dl, Il) 2E il, 1) == Cl. FAA) PEC
„I+1) =iC&

Ks 10 NEET Je LH IEI IHENLE[=-

P1i5@ LOCATE @,1,0:PRINTI:NEKTiì

SS ISLATAE ET CAD

200 CLS sind en [IEMS WIEN Her BESTA

ND VERWIJDEREN.

7e 1e Llité an Er, „4, LEREN" tE VERL IDEEEN

R$ (1. vn & Vs GOALS 70

geze pd ESAT Iz HAR,

F2306 FORIT=ITOL:IFLEFTS (EEC, D LEN GIF

)) ZEUSTHENNERT Is LEN ATEA. HE, Os PEINT N

IIET AANWEZIG" hen Ht SRT GT UIA

BE LINCOT kt, z alih

er Pd LOONES zomin VERWIJDEREN (€

Jz. JA AN=NEE)

BERG HISUE350: deken Stal PENS LL St FE

IRW it TON: RER (WIJ = gel TW GOT OSE EN

9270 Pad: LATES, 127, 0: ER INT SMIOMENT EV

EN AIE,EVEN DE ITEMS OPSCHIEKEN" zz:

HiRTe=l Ti

PO IF IME THENIFRS (1, [4 =""

+ti:zG0OTONE SR

920 IFO ZZOTHENFOR.=1 (ON: ES Cl, 1) 2E
daden
300 NEST I:L=t=-
“THENL =&

sie AAT tet d 640

F3 STUFF

WE FLRWEl TEI CAO NIE TAD bed TIEN

2340 PRINTLEFTE (RR (ji. 1) Ri): Tels (5) 5

LEF TE (ER CE, U) „RCH D) 5 VAE (2) SLEET E (PS C34

„D,E CH) rz: IFWORETZGGATHENPFEINTTAE (40) ;

EF (4, 1) 5 TAA (75) zE Co, DELSERK INT

345 PETLEN

PAT LE INEENS: Ihiife="

F6 KETEN

3/0 Cp=""

COEN Kitts IEA 2

3 GITO

PS IFLIE=HREE CH) THENC EI 1: FIT Ct

ARCEGSGRENTOE SUR CPSLEFTS (90)
= ta TLP

F4 [HUF ZERLI Ee BIT IH OEL SE EU 0

THENIE=LEFTE UE) 2 SOTO REN

JAI PRINILIS; :I Ezi KALE: ITI 7E

FEE RETIJKFN

THEMIJ= Li

za Siris. 46 2 IER: Cl. 1) =

Via | USE

LEN (OR) : [FIE HIHER (73

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 19

MSX-Spritemaker

cen van de meest zebruikte dingen in een enigszins
aantrekkelijk spel is de sprite. Om deze te ontwerpen 15
er kennis van zaken en enkele vellen ruitjespapier nodia
om het een en ander uit te tekenen. Bovendien moet dan
ook noa de sprite omgezet worden in vertaalbare
informatie voor de Video Display Processor die deze dan
op het scherm afdrukt. Al met al een bewerkelijk proces.
Cm u deze moeite te besparen js dit eproaramma ontworpen.
Met bestaat uit twee delen. Een sprite maker en een
sprite lader.

Als u de sprite maker opstart zal de eerste vraag zijn
met welke Joystick u wilt gaan werken.

Ve serite maker 15 zo semaakt dat 11 zowel met het
toetsenbord (0) als met een Joystick (1 of 2) de cursor
over het rooster kunt verplaatsen.

Cm een bestaande sprite te verbeteren kan men van tape
de reeds bestaande sprite laden.

Indien u met meerdere sprites wilt aaan werken zult u de
serites moeten nummeren.

Vira de serite lader kunt u de gesevens van een sprite In
sen ander bestaand programma voegen. Hiervoor dient een
reselnummer voor de gegevens van de sprite opgegeven te
worden. Hierdoor kan men In de listina de desbetreffende
regel terug vinden.

in het programma Zijn de volgende commando's opgenomen:

RETUPN zis men klaar met het spriteontwerp dan kan men
de gegevens via RETUFN op tape vastlesgen;
CLS hiermee maakt men het rooster weer schoon;
HOME sbrenat de cursor weer terug naar de startpos: tie
lanks bovenin;
1 Do kk ak a
„0 "#% nd
30 PW OL) Mises MIJZAIK MEL 19 #
qe id
et Wd MSA SPEIIE MAKER kad
EG <<
18 ’% FF. VAN GU +
A OC 4 El

U OEE etek

95 CLEAR 750

160 Güsti5e5000:” INIFIAtiStEREN

200 GOSLIEE44060:® TITELELAD

300 WISE 000: WERL AD

IFVL =i THENGOSUIBE 1660: *

WCMISTER INVIILLEN MET SPRITE LATA
500 GOSIUBSSAOG:? HAOME FOT INE

PZ *

tel MAIN Lip

PI

16560 IFST LER JS) 224 HENIN TIG

1042 IFSTRIG (JS) THENGOSLESE A0

14 IFSIEIG ClSs+2) [HENGCSUBEN GHG

1619 [$='":IS=INKEYS$: IEFIf=""THENGOTCi

bAG re

10 IF IS=LHRES CL 3) THENGUTOILGHOOG: ”
CRETIJEN- == SAVE SPRITE-REGEL

1430 [FIE=E HES 17 THENGOSUESS40AG0O: ©
CCLS-= ==> ROOSTER WISSEN

104 [th IE=CHEE (110 TKHENGIJSUBS SOHO: *
=HOME :- aes CURSSZ LINKS BOV

Let [E [EZIHEE (15) THENGIUSLIESENAA- ”
<INS= zap VI POOSTERELOEH IE

Lt Ip 1EECHRER O7) THENGOSLIE E00:
SDEL: zes WIS ROOSTERELUOEK.JE

165/6 1e IFebHEB (2/7) THENGIT Ore 7
CESC> ze START PROGRAMM

ter mikd en eb) THENGUSLIES FIE: *
SSELECT> z=> BHE Cezst 16KIG

1053 IF I$=" banoe nnee

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 20

INS zvult het roosterblokjse. B: sebruik van een
jzoystick heeft de vuuarknop dezelfde funktie;

DEL wist het roosterblokje;

ESC zherstart het programma;

SELECT :hiermee kiest men voor een rooster van S#8 of

1£#16, al naar aelana In welk screen men werkt.
Als men nu een sprite ontworpen heeft kan men met
"RETURN" ce gegevens wegschrijven naar cassette Dit
asbeurt in ASCII-formaat daar het anders niet moaeli jk
zou zijn deze gegevens Di) een ander programma te
voegen. Het 15 matuurlijk wel een vereiste dat dat
andere rroaramma ook tm ASCII 1s weggeschreven.
Met de zseritelader kan men deze aegaevens In een ander
erogramma voeaen door de sprite lader te koppelen via de
“merae=optie”. Het kan zonder meer in elk Pprosramma
opaenomen worden mits deze programma’s niet met regel 0
of 1 beainnen daar deze in zo’n aeval overschreven
worden. Zodra men nu klaar 15 met invoegen van de
sezevens van tape moet men de regels van de sprite lader
uit het proaramma verw! )deren.
Een voorbeeld hoe men zoiets in een bestaand prosramma
kan opnemen 15 in het muziekstukje "Small Town Boy” dat
ook In dit Slad 15 opgenomen, te zien. Kijk maar eens
naar de regels 1609,980 en 990. Het copyrightteken dat

bi) het opstarten van het programma te zien is, 15 met

de sprite maker ontworpen en via de sprite lader 1n het
programma Ssevoead.

Misschien ontstaan er door deze oroaramma Ss weer ni suwe
programma’s die we met graaate tegemoet zien.

) OPIS=CHEE (36) ORIS=CHES (31) THEN1 GGG
190 AUTUN
2000 CIIESTICK (JS) 2 ENCUGOSLIE ZI 0, 2020,

nen gee mijne derek, vradhdennhd
2001 IFAZEAIHENS=EA-

Fin =EN+HOR- -RTHENX= Bie + ASPE F1
IFYZEYTHENY=BY-I

AAT
ZD

2004 IFY:z=BY+VERRHCR-RE-ATHENY=EY+VERK

LR

2065 IFCHSITHENCX=1
2606 IFCX2HOTHENCH=HO
2067 IFCYS1THENCY=1
2008 IFCY=VETHENCY=VE
2009 BEEP:-PUTSPRITEG, C£, Y) ‚SK, 0: GUT
o16
2010 VaY-RRCRECY EL 1: RETIJKN
2020 Kz: VeV-RACR: CHECHAIE CV=CY- LER
TURN
2030 HektR: CH=CH+1: RETURN
ZOUD Heek VeVARKER: CHECK LE CY=CY+iER
ETURN
2050 Va +REER: CY =CY+ 1: RETIEN
206 Asik: YeYe+RACR: CA=hi-l:CY=CYtiEÀR
ETURN
2070 Hzek-R:CX=CH- 1: RETURN
2080 Ker: V=V-RACRI CH=CH 1: CY=CY- IER
ETURN
9997 °
„338 REM SAVE SPRITE DAA
IIIF °

16000 Ms$= "AKE TKN" z IUSUBESRA ZG: SLREE
NO: FPINT:PRINT:PRINT" "Berekenen seri te

data... ZPFKANI
16605 EAEUS=MIDE (STEE (RN) „ZEN (STEE (
RN) 0) +" RESTORE" +MIDE (STE$ (RN) , 2, LEN

GTEE (EN) )) +" :DATA"

16010 SP$=""-FORCY=ITOVE: I=@:K=7: FORC
S=iT03: I=it (= (RK (CHR, CY) =1) W27K) 2 k,=kel:
NEATCH: SP&=SP$+CHR$ (I) : EKECSTERECS+MI
D$ (STR$ CI) ,Z,LEN(STRE (I))D) +", "2NEKTCY

19926 IFHU-STHENFORCY=1TOVE: I=zö:K

ORCR=ITO16: Telt C- (R UEHIY) =1) HEK

Ki: NEST: SPEESPEHCHREE (TI) : EKE S=

F+MIDE (STR (I) „17, LEN (STEE (I))) +"

ATCY

tga ESEDF=LERTE (EEN E, LEN (ESES) -1)
Cr IS$="+STRINGE (2, 34) +" :FORIS=iTO" +M

' DE (STRE (H+ (- (HD 16) HIE) ) ELEN STRE

(HO C- (HOZ1E) #16) DD) +EREADIG:IJSE=195

en gp

pie nadeel landis =$

160940 LINE INFLIT" Zet ae Cas.rer. Oer.
Cs IE: OFEN"CAS: SPRITE" FOROUTELITAS : F:

KRINTHI,ERECE: PRINTHI, SHE: ILSE: Vi =1: ti

OTO

Grrr

45 KEM FOUSTER

4IIF *

EMIO FLIRL ZEN ES AHIRSTERK: LINE (LEY

) = CL,EY+ (RAVE) HCR) „FK: NEATL : FOPL =EYTO

EYAVERRHIJRSTERRKCRK: LINE (ER, L) — (EE 4HIJK

RL) „RE 2NEATL: RETURN

SIN 7

20E KEM VIERKANTEN

AFI 7

21600 LINE (PL,EY) — (PL+Z6, EY + Z0RK) , KK

„Er INE (PL-2,EY+AF) — (PL+34, EY+AF +4 ENT

Ri) „RE, EE: RETLIEN

ILIP/ *

„1795 KEM RUIOSTER WISSEN

JARI F 2

EE LINE (ES, EY) — (BE HHIR,

LIST L‚,EF:RETLIEN

Brij 7 ‚

EPE

329

tn en .

>

)
En

mn im

K,
SEG
z NE

EY + (RVE) #

KEM MESSAGES

BEEN: MLISLIEn 30 1 0: PEN EF z CHI
TPUTAS1: PSET (FN MES (ML, ME. LEN (MSS) „E
RJ „MY „ AE 2 COLDRME., AK, AK ZERINDEI , MSS: 1
LOSE: COLORRK, AK, Ak: RETUEN
31 LINE 4, MY) - ES, MY+10),
TLIEN
52020 GOUSUBS3000: GUSB L000: MSE="
SPR ITE-MAKER" : GOSUES2606: RETURN

„AK, BF: RE

MS}

PD 7

IS REM CLS FOITINE

HI

24000 ERASER:DIME (16, 16) : MS$='" ALL Su":
KOSLES 600 - GOSUEE3600: CiA=l:VYel: asin
Ls YZ=BY-1:PUTSPRITES, (X,V) „SK, Oz: MS$= "M
5, sia -MAKER" : BOSE Z.300 0 z RET LIEN

we

EM HUME RUIT INE

OD
an

SO Gt

TEE
GENTS ORS:
23

zn 5
En
‚5

‘f:
aal aal
ri

TAHOME 14

:CHelrYelrKeBKe1
SPRITE®, (4, Y) , SK, 3

4
G: GEUSIES gr,

0

…
C

‚Ü È NE ke

Ü C „Ù mT; |

2 te

hind INS FOL INE

Ren AS HI

er

56000 PLAY” eee

we FAINI (442, VHD) ,RKEFPSET (Rtl 1»
KVL Ye KD RKAPBET ENDS HEID =d ed
CY 1) 1) sREKEPSET ss z (Gel) AVEZ (CY

1 „RKIPSET (GAEZE (CHEN SL, GV ZH EY
ANS RK: PSET UAAF AZ SI) AYE UCY- ID)
RKCER KCH. CY) = 1: RETUFN
5697 e
FE REM SPRITE LADEN
„7000 PRINT:LINEINFIIT "Zet de cas.
aoed. …. sE: 0FEN"CAS: SPRITE" FORINFLIT
ASizilINeEiNFIJI#1, ESES: LINE INFLITHI. si
r CLOSELOCATEVL= 1: PRINT: ERINT" Omreken
A Serite ata vi
27418 I=ZINSTR(ESECE, "Rt"
T$ (EKECS, {))
wie TE INSTRE (LEN (EELS) -10, EZELS, “) *
) =INSTR (LEN SESECS) -10,EKEDCS, * 4") : Kaz IN
GTR (EN (EKECS) -10,EKELUS, © (7) +1: 1$=MID
FK CESENK, KE, I) : SN=VAL CI}
adi [LEN CSF B) =S THENHLI= 16: VE = 1 AfL 5
we z VE==
57650 Ket iEvsas
7050 IFL21&THENFORCH
1 TOS
70
709

) =1:EN=VAL (LEF

FIJRL=I TOLEN (SF#)
STOLSEL SER DRL A=

Yell: IFCYElIeTHENLY=lL- 18

T=zASC (MIDE (SPEL, 1) )

70 IE=MIDE (STRINGE G-l EN (EINE ([)) ,
TO +EINE (1) „FE, 1) zk=ktl:IFKE=STHENE=1
7100 RPR (Li, CV) =VAL CIF)

7119 MEATCE: NEATL: EETLIEN

Pe hed
Ae IT
57939
53000 MS$=" AES

EM ESC FIT INE

oi: «

t

1

zak FEN td z PELI

vn
u

GIG
SEI REM SELECT KUUTINE

haf Se

‚LL
„È

_ 8 0

er 8

Ek

1 LFH HENHIJ= LE: VE =1 Atl SEH: V

A
boem
Li

59010 MSE=" ASELELT fa"
m0: FETA

III 7

2IPI REM DEL KOl INE

wee de de

50000 PLAY LAEZE": NE Cats VEA) =P TY
+7) „AK,EF: PRESET (KS+CHA- 1, KEV+CY- 13 „AT
PRESET (ares (CH- 1) 1, GY+2 (CY iiet
KiPRESET (E42 (Cil) AYA EV -1) -1) . À
K: PRESET (EMA 2M (CH 1) - 1, BY +2 (CY - D.A
KiPRESET (GA4Z (C4=- 1) „AV+2R (CV) AK:
Fi LY) =O: RE TLIEN

rde i

„PPE FEM KIUSTER INVLILLEN
60995 E

ti 1 696304 en
61616 IFR (Cx, CY) =1THENH=E+I:;
VALNVARRIE — PR: GOSUBSG0LO
&1070 NEATCH:NEATCY:RETLIEN
61297 *
E17"
619
EEA

z ISLE IES 0 300709 2 HAUSLIE

zel oe Te Tw eg

„4E: Yz=E

FEM WATGHTLLIFS
TW: Rt TLIRN

pag. 24

FURW=OT 00: NE
8 REM WERKBLAD

63000 SIKEEN, 6: latollE GOD: LISE 1 366

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 21

Interview

Interview met Curt Roth van Micro Technology.

Na het lezen van de test van MT-BASE, het
kaartsysteem voor MSX-computers, is het inte-
ressant wat meer te weten over het bedrijf dat
deze software op de markt brengt. Hiervoor be-
gaven wij ons naar Papendrecht, naar Micro
Technology, de makers van MT-BASE.

Wat ons opvalt, als we binnenkomen, is dat het
bedrijf er - in tegenstelling tot wat we bij de
meeste software-makers zien - ordelijk en
"clean" uitziet. ledere programmeur heeft een
strak, wit bureau met een ingebouwde compu-
ter, Als een soort "werk-eilanden" staan deze
bureau's opgesteld. Opmerkelijk is de rust die er
heerst. Men blijkt niet op MSX-computers te
programmeren. Op onze vraag waarom niet,
verteld men dat er voor CP/M computers veel
beter "gereedschap" voor programmeren voor-
handen is. Uitgebreide Assemblers en goede
snelle editors enz. enz. Ook is belangrijk hierbij
dat op deze "werksystemen!" een grote disk-op-
slag capaciteit aanwezig is. Wel staat bij vrij-
wel iedere programmeur een verrijdbare tafel
met erop een compleet geinstalleerd MSX-sys-
teem met diskdrive en printer. Bij ons rijst on-
middellijk de vraag hoe men dan programma's
voor MSX-computers kan maken. Hier blijkt
men een interessante mogelijkheid voor bedacht
te hebben.-Doordat voor de computers waarop
men werkt zoveel "programmeurs-gereedschap"
beschikbaar is, was het mogelijk een stukje
software te schrijven die het programma, als
het klaar is of getest moet worden, op een
MSX-schijfje overbrengt. Hierna kan het direkt
in de MSX-computer worden getest!

We willen nu wat meer weten over de filosofie
achter de software en de wijze waarop de soft-
ware door Micro Technology wordt gebracht.
Daarom zullen we wat vragen afvuren op Curt
Roth, de man achter Micro Technology. In com-
puter-kringen bekend als een van de pioniers
van de Nederlandse computerwereld. Na eerst
een kopje koffie te hebben gekregen stellen we
meteen de eerste vraag:

Red: "Waarom heeft Micro Technology zich ge-
specialiseerd op MSX-software?"

Curt Roth: "Wel, toen ik medio 1984 startte
met MT, was er al behoorlijk wat markt-onder-
zoek verricht. In Japan bleek dat alle grote fa-
brikanten van HiFi-apparatuur in principe een
en dezelfde computer bouwden. Misschien een
knopje hier wat anders of een schakelaartje
daar op een andere plaats. Maar toch inwendig

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 22

dezelfde computer. Met dezelfde aansluitmoge-
lijkheden en dezelfde inwendige structuur. Een
echte standaard dus. Ontworpen door Microsoft,
het meest belangrijke Amerikaanse software-
huis voor Personal Computers. De makers van
MS-DOS, het Operating-Systeem voor IBM-
PC's

En het bleek dat de Japanners succes hadden
met hun produkt. In ieder geval verkochten zij
er in Japan in het eerste jaar van het bestaan
ervan al meer dan honderdduizend! Voor mij
stond vast dat deze computer, zeg maar het
soort, het zou gaan maken. Niet om de reden
van technisch vernuft of zo iets. Nee, de echte
reden is volgens mij, dat nu eindelijk het verko-
pen van micro-computers gedaan gaat worden
door machtige distributie-organisaties. Bedrij-
ven die ten eerste een behoorlijke financiele
achtergrond hebben, ten tweede de grootste dis-
tributeurs van electronische apparatuur zijn, en
ten derde een markt-politiek hebben die op de
lange termijn gericht is. Tel daarbij nog eens op
dat de kwaliteit van Japanse produkten bijzon-
der goed genoemd mag worden. Dan heb je een
formule voor succes voor MSX-computers."
Red: "Maar denkt je dat MSX kan opboksen te-
gen Sinclair, Commodore, BBC en de andere
reeds gevestigde computermerken?"

Curt Roth: "Dat denk ik zeker, En niet zonder
reden. Zoals je misschien weet, geeft bijvoor-
beeld IBM het meeste geld uit aan "advertising,"
van alle computer fabrikanten. Er zijn momen-
teel (april 1985, red.) 24 fabrikanten van MSX-
computers. Allemaal grote, kapitaalkrachtige
fabrikanten. Ik ken hun advertentie-budget niet.
Maar stel nu eens dat ze individueel "slechts" 10
procent aan advertenties uitgeven van het be-
drag dat IBM ervoor over heeft, Dan praat je
nog steeds over twee-en-half maal zoveel rekla-
me-geld als IBM. Maar er zijn nog veel meer re-
denen voor het succes van MSX, Belangrijk in
het marketen van computers is het aantal "out-
lets", het aantal verkooppunten waardoor je je
computer op de markt kunt brengen. Cijfers
hebben uitgewezen dat de gezamenlijke MSX-
fabrikanten honderdmaal zoveel verkooppunten
hebben als bijvoorbeeld IBM! Dan zijn er nog de
psychologische, wat minder "grijpbare" feiten.
Voor het eerst wordt de potentiele koper van
een micro-computer geconfronteerd met namen
op computers die hem al bekend voorkomen. Hij
heeft al een Sony Walkman of een Panasonic vi-
deo-recorder, of een televisie van Philips. Ja,
het "meedoen" van Philips met MSX is een fan-
tastische stap in de goede richting voor het ge-

hele MSX-gebeuren!

Red: "Het eerste pakket, dat uitgebracht werd
door Micro Technology, MT-BASE, is gelijk een
succes geworden. Kun je daarvoor een verkla-
ring geven?"

Curt Roth: "Ja, ik denk het wel. Toen we met
programmeren begonnen, werd er bewust een
beleid gehanteerd. Het programmeren moest
zeer gestructureerd gebeuren. De gebruiks-
vriendelijkheid stond bovenaan en de kwaliteit
moest liefst meer dan 100 procent zijn. De ja-
renlange programmeer-ervaring van mijn mede-
werkers stond dan ook eigenlijk vanaf het begin
al borg voor een goed eindprodukt. Vanaf het
begin zijn we ook zeer aktief geweest in het
doorgronden van alle mogelijkheden van de
MSX-computer. Op het moment zie je veel pro-
gramma's op de markt komen die eigenlijk voor
andere typen Z80-computers ontworpen werden.
Met een beetje moeite worden deze program-
ma's dan overgezet voor MSX. Ze "draaien" na-
tuurlijk wel, maar benutten haast nooit die ty-
pische MSX-mogelijkheden. Dat doen MT-pro-
gramma's wel. Daardoor kun je rustig je MSX-
computer uitbreiden met diskdrive, grotere ge-
heugen-modules enz, enz. MT-programma's ma-
ken er altijd dankbaar gebruik van. Ook staan
we er borg voor dat een MT-programma op wer-
kelijk iedere MSX-computer draait, Ongeacht
het merk! Dat komt omdat we de officiele, door
Microsoft aangegeven methode toepassen voor
het ontwikkelen van software,

Tot slot zorgen we ervoor dat de begeleiding bij
een programma, door middel van een uitgebrei-
de, doordachte handleiding zodanig is dat er
nooit vragen ontstaan over het gebruik van onze
software."

Red: "Welke programma's zijn er nu van MT op
de markt?"

Curt Roth: "Er zijn er nu drie verkrijgbaar. Dat
zijn MT-BASE, het kaartsysteem, waarover al
een aantal testen zijn gepubliceerd, Dan is er
MT-DEBUG, een fantastisch hulpmiddel als je
programma's wilt maken in machinetaal. Je
kunt er de gehele computer "van binnen" mee
bekijken, zelfs kan de gebruiker tussen verschil-
lende banken in de computer, programmadelen
verplaatsen, veranderen, er breakpoints mee
zetten, zoeken naar bepaalde byte-combinaties
in HEX of ASCII"

Red: "Dat laatste is dus echt een programma
voor programmeurs, of degenen die eens wat in
machinetaal willen doen, hetzij direkt, hetzij
via machinetaal-routines vanuit BASIC."

Curt Roth: „Inderdaad, het is een echt hulpmid-

del. Zodra je iets meer wilt doen dan alleen
kant-en-klare programma's gebruiken zoals MT-
BASE er een is, dan is het een onmisbaar stukje
gereedschap. Ook voor degenen die alleen in
BASIC willen programmeren. Je kunt er name-
lijk ook de registers van de Z-80 processor meer
bekijken en desnoods veranderen!

Maar er is inmiddels nog een programma op de

markt. Hierbij gaat het om MT-VIDITEL. Een
combinatie van hardware en software. Zoals je
weet worden alle MT-programma's geleverd in
Cartridge. In een ROM-module dus. Het VIDI-
TEL programma is uiteraard ook in een Cartrid-
ge aangebracht, maar er is tevens een RS232 in-
terface, een serieele interface ingebouwd. Uit
de Cartridge komt een snoertje met een con-
nector die direkt aan het Viditel-modem kan
worden aangesloten. Het Viditel-programma
werkt zoals een echte Viditel-terminal dit zou
doen. Alle functies die men daarmee kan oproe-
pen, kunnen ook met MT-VIDITEL. Uiteraard
worden alle opties, zoals full-color, bewegende
beelden, verborgen informatie en zgn. edit-mo-
gelijkheden off- en on-line, ondersteund. Daar-
naast kunnen nog pagina's op disk of op cassette
worden opgeslagen, voor later gebruik. Er kan
tevens gebruik gemaakt worden van de zgn. "ro-
tor" mogelijkheid. Hiermee kunnen pagina's
achter elkaar worden getoond die uit Viditel
werden opgehaald. Viditel hoeft daarbij niet
“on-line” te zijn.

Een van de belangrijkste mogelijkheden van het
Viditel-programma is wel de TELESOFTWARE
mogelijkheid. MT-VIDITEL is het eerste tele-
software programma dat alle mogelijkheden,
zoals ze door de PTT zijn voorgesteld, daadwer-
kelijk ondersteund. Dat wil zeggen, dat de ge-
bruiker al na het allereerste Viditel-plaatje (het
zgn. opstart-beeld) een nummer kan intijpen,
wat ervoor zorgt dat hij een programma ingela-
den krijgt vanuit Viditel. Volledig automatisch!
MT-VIDITEL controleert het gehele overzend-
proces van een programma vanuit Viditel zoda-
nig dat er geen fouten kunnen ontstaan. Mocht
er een storing in de verbinding optreden, dan
wordt het "gestoorde" programma-deel opnieuw
“opgevraagd”. Zonder dat de gebruiker er iets
van merkt. Is het gehele programma goed ont-
vangen, dan zal MT-VIDITEL de informatie zelf
op cassette of diskette opnemen, zodat u direkt
erna het overgezonden programma kunt gaan
gebruiken!

Bij het verkrijgbaar zijn in de winkels van het
programma MT-VIDITEL zal er direkt ook soft-
ware in Viditel aanwezig zijn, Via onder andere

MICROTEL-600 en via de PHILIPS Databank.
Schrijvers van MSX-software kunnen hun pro-
gramma's aan ons aanbieden als zij die in Vidi-
tel geplaatst willen zien.

Ook MT-VIDITEL is een programma dat goed
doordacht is, met als achtergrond alle "know-
how" die de programmeurs van Micro Technolo-
gy al hadden op dit gebied. Ook de samenwer-
king met de PTT tijdens de ontwikkelfase is van
grote hulp geweest."

Red: "Maakt MT ook spelletjes-software?"

Curt Roth: "Nee, wij hebben nogal wat ervaring
in de professionele software, en spitsen ons
daarom toe op programma's voor klein-zakelijk
gebruik of voor de serieuze thuis-toepassing."
Red: "Levert Micro Technology alleen Neder-

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 23

landse software?"

Curt Roth: "De software die we op de Ne-
derlandse markt leveren is alleen onze eigen
software en uiteraard in het Nederlands ge-
schreven. Bij het ontwikkelen van ieder pakket
wordt er echter al rekening mee gehouden dat
het ook in andere talen wordt uitgebracht. We
exporteren bijvoorbeeld MT-BASE en MT-DE-
BUG al naar Engeland, Italie, Duitsland, Frank-
rijk, Spanje en zelfs, dat hadden we ook nooit
verwacht, naar Turkije en naar Nieuw Zeeland.
Voor iedere landstaal wordt zowel het program-
ma als de handleiding geheel vertaald. We laten
dat doen door vertalers die ook hun school-op-
leiding in dat betreffende land hebben gehad.
Daardoor zijn we er zeker van dat ook in een
andere taal het "gebruiksvriendelijke" van de
software tot uiting zal komen."

Red: "Een laatste vraag, hoeveel medewerkers
telt Micro Technology?"

Curt Roth: "Het huidig aantal medewerkers is 6.
Maar dat is niet een echt beeld van het aantal
mensen dat meewerkt aan de produktie van on-
ze software-pakketten. Onze eigen medewer-

:SPRITES (0) =CHRÉ (12E) +CHRES (66) +CHEE (6
E) HEHREE (F0) +CHRE (IO) HELHRS (6E) HIHEE (66

) +CHREE Ci He) : PETLREN

Ee en in AV

IIe FEM TITELBLAD + VEAGEN

ESI

Fret DE

EROL PRINT:EKIND:ERINT"MSA SPE ITE-MA
KEF" INT WWW WIW lat ai EE 7 FRET MT

EE INPUT lowstick mitamriner (6/1 /12)
„dr ISZAES (INT (JS) ) 2 IFISEETHEN. S=
ENA PRINT: INFIIT" Sperite laden (1 /m)
Caf: IFS" ICORIE=" ij" THENGOSLUES 700
GE HEINMT: NFI Sprite mimmer (5
2) 7; SN: SN=ZAES (INT (SN) ) : IFSN-ESSTHENS
N=

EE PRINT: INHIJT “Sprite rege manner

MSX-MOZAIK juli-augustus pagina 24

kers zijn alleen betrokken bij de ontwikkeling
van de software, De gehele produktie wordt uit-
besteed, Vanaf het maken van de Cartridges tot
het solderen, samenbouwen, verpakken, drukken
en verzenden toe, Daardoor geven we indirekt
toch werk aan ongeveer 25 mensen. Maar als de
groei zo doorgaat, dan hebben we snel meer
mensen nodig. Vooral goede programmeurs op
de Z80 processor. Ook free-lance programmeurs
zijn welkom. Als er mensen zijn die een pro-
gramma hebben gemaakt dat aan onze kwali-
teits-standaard voldoet, dan willen we dat best
onder onze "vlag" uitbrengen. We zorgen dan
voor de juiste handleiding, goede verpakking en
de marketing van dat produkt."

We verlaten Micro Technology met het tevreden
gevoel, dat uit dit software-huis goede prodkten
voor onze MSX-computers komen. Op de val-
reep mochten wij alvast een stukje zien van het
tekstverwerkings-programma dat nu in ontwik-
keling is. Wat we ervan zagen beloofde al veel!
We zijn benieuwd als het medio juli a.s. op de
markt komt.

Sz EN: EN=ZAES (INT (RAD ) -
Nen!

GEO KEY DFF

47 KETEN

EPI 7
on idd
EAST
EE Es JorBYeië
1-_4&:RK=1E dien,

Ge MV=l&ad: ML =kiei MRE=
YeBYe-l:i=l: vel zes
PL: aY=Er+Af +15
E10 DIMR (le, 14)
0 DEPEN MENS (Mi,
AES (MR -M() -LERER) / 7
EEA SCREEN

604 CUDRRE , AK. AE
bids STOP: ante ropsoeodes 1e ptk FLIR

65100 CLS: COLOR1S, 4, 4: END

IEREN£057 9! THEN

KEM INLTLALISEREN

DrHO=ig: VE=lE: CRE
M= 15: PL= 166: AF=5
Ae amet d Ei:
alt: KV=EY+10: Gie

ch ri

ME, LE „ EER) =ML +AENS €

5, KEY1, "Sprite #HARS CLE "ROET
CHREE (1D :CLS:PEINT "Gebruik functietue
ts nr.i:PRINT voor het laden van spr

tes. C:PRINT:PREINT:EEYON: END
1 CLS: PEINT:PRINT" Zet ez

Ede SERGE
ks, Fel

Doe

d.-. "5 :LINEINPUTEKECS: PRINT: PRINT "Lad
ar VE OPEN"CAS: SPRITE" FURINPUTASI:L1
NEINFUITH1, EHEC$: CLOSE: ILS: LOCATE, 2: F

EINTESEN EG CHESS (11) : END